Từ thách thức khí hậu đến lựa chọn phát triển bền vững

Những năm gần đây, tỉnh Điện Biên ghi nhận rõ nét tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu, thể hiện qua tần suất và mức độ nghiêm trọng của các hiện tượng thời tiết cực đoan như: Mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất, rét đậm, rét hại. Riêng năm 2025, thiên tai đã gây thiệt hại lớn về cơ sở hạ tầng, giao thông, thủy lợi và đời sống Nhân dân, với tổng giá trị thiệt hại ước tính khoảng 1.372 tỷ đồng. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển từ tư duy ứng phó tình huống sang chủ động thích ứng dài hạn, có hệ thống và dựa trên bằng chứng khoa học.

Một trong những kết quả nổi bật trong ứng phó với biến đổi khí hậu tại Điện Biên là việc triển khai các giải pháp thích ứng trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn. Tỉnh đã thực hiện cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng bền vững, thích ứng với điều kiện khí hậu thay đổi, đồng thời giảm phát thải khí nhà kính. Cụ thể, các mô hình canh tác lúa thông minh như: Tưới khô - ướt xen kẽ (AWD), hệ thống canh tác lúa cải tiến (SRI), “3 giảm 3 tăng”, “1 phải 5 giảm” đã được áp dụng trên diện rộng. Diện tích triển khai các mô hình này đạt 9.764,94ha (năm 2023) và 9.251ha (năm 2024). Bên cạnh đó, các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) được triển khai trên 36.859,3ha vào năm 2024, góp phần giảm sử dụng vật tư nông nghiệp phát thải cao, nâng cao hiệu quả sản xuất và khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Song song với đó, tỉnh đã chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa với tổng diện tích 2.668,22ha, ưu tiên các loại cây trồng cạn có giá trị kinh tế và khả năng chịu hạn tốt hơn. Diện tích cây lâu năm, đặc biệt là mắc ca đạt 12.360,85 ha vào năm 2025, góp phần tăng độ che phủ đất, cải thiện sinh kế và nâng cao khả năng thích ứng với hạn hán. Việc áp dụng các hệ thống tưới tiết kiệm như: Tưới nhỏ giọt, tưới phun sương cho cây chè, cà phê, mắc ca và cây ăn quả cũng được đẩy mạnh, sử dụng hiệu quả tài nguyên nước trong điều kiện thời tiết ngày càng cực đoan.

Bảo vệ và phát triển rừng: Trụ cột hấp thụ các-bon và giảm rủi ro thiên tai

Trong chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu, tỉnh Điện Biên xác định lâm nghiệp là một trong những trụ cột quan trọng. Thông qua các chương trình bảo vệ và phát triển rừng bền vững, tỉnh đã huy động nguồn lực từ ngân sách, doanh nghiệp và Nhân dân để bảo vệ diện tích rừng hiện có 434.005 ha, khoanh nuôi tái sinh và trồng mới rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, rừng sản xuất. Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng được triển khai trên diện tích 412.109 ha, góp phần duy trì tỷ lệ che phủ rừng đạt 45,5%, qua đó tăng khả năng hấp thụ khí nhà kính, hạn chế xói mòn đất và giảm nguy cơ lũ quét, sạt lở. Đồng thời, tỉnh đẩy nhanh tiến độ giao đất, giao rừng và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp, từng bước hoàn thiện cơ sở pháp lý cho quản lý rừng bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Cán bộ Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Điện Biên, Chi cục Kiểm lâm, Ban Quản lý rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, Ban Quản lý khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé, Trung tâm kỹ thuật Nông nghiệp, Tài nguyên và Môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường) tham gia tập huấn kỹ thuật đo đếm, tính toán và xác định trữ lượng các-bon rừng do Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Điện Biên tổ chức. Ảnh: Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Điện Biên.

Một điểm nhấn quan trọng khác là việc lồng ghép nội dung ứng phó với biến đổi khí hậu vào quy hoạch, kế hoạch phát triển của địa phương. Công tác này được triển khai gắn chặt với Quy hoạch tỉnh Điện Biên thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, bảo đảm yêu cầu quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Tỉnh đã rà soát, xác định các khu vực có nguy cơ cao về lũ quét, sạt lở đất để ưu tiên đầu tư xây dựng các công trình kè chống sạt lở, đập thủy lợi và điểm tái định cư tập trung, di dời dân cư ra khỏi vùng nguy hiểm, ổn định sinh kế lâu dài cho người dân. Trong năm 2025, tỉnh đã bố trí 113,71 tỷ đồng để sắp xếp, ổn định dân cư cho 251 hộ bị ảnh hưởng bởi thiên tai tại các địa bàn trọng điểm, góp phần nâng cao khả năng thích ứng và bảo đảm an toàn dân cư.

Có thể thấy rằng, công tác ứng phó với biến đổi khí hậu tại Điện Biên đã chuyển dần từ ứng phó tình thế sang thích ứng có kế hoạch, gắn với phát triển xanh và bền vững. Các giải pháp đã và đang triển khai không dừng ở định hướng chính sách mà đã tạo ra những kết quả cụ thể, có thể đo đếm bằng diện tích, tỷ lệ, nguồn lực và mức độ cải thiện sinh kế cho người dân. Việc duy trì cách tiếp cận thích ứng dựa trên quy hoạch, khoa học, công nghệ và sự tham gia của cộng đồng sẽ tiếp tục là nền tảng quan trọng giúp Điện Biên nâng cao năng lực chống chịu trước biến đổi khí hậu trong giai đoạn tới.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu tiếp tục diễn biến phức tạp và khó lường, những kết quả bước đầu nhưng thực chất của tỉnh Điện Biên là minh chứng cho một lựa chọn phát triển có trách nhiệm, đặt an toàn của người dân và tính bền vững của hệ sinh thái làm trọng tâm. Đây cũng là cơ sở quan trọng để tỉnh tiếp tục kiến nghị Trung ương hỗ trợ nguồn lực, công nghệ và đào tạo, nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả thích ứng với biến đổi khí hậu trong thời gian tới.

Bài, ảnh: Minh Thùy