Theo rà soát của UBND tỉnh, đến hết năm 2025, Điện Biên còn 402 dự án dở dang, thiếu vốn, khó khăn tồn đọng với tổng nhu cầu vốn hơn 3.412 tỷ đồng. Trong đó, vốn ngân sách địa phương thiếu gần 1.195 tỷ đồng cho 103 dự án; vốn ngân sách Trung ương thiếu hơn 1.406 tỷ đồng cho 18 dự án; các chương trình mục tiêu quốc gia thiếu hơn 587 tỷ đồng. Ngoài ra, toàn tỉnh có 28 dự án ngoài ngân sách chậm tiến độ, tổng vốn đăng ký hơn 11.391 tỷ đồng, tập trung lĩnh vực đô thị, nhà ở, nông nghiệp và năng lượng.

Khối lượng dự án lớn, kéo dài nhiều năm gây áp lực không nhỏ cho công tác quản lý đầu tư và cân đối nguồn lực phát triển. Nhiều công trình chậm đưa vào khai thác làm giảm hiệu quả đầu tư, phát sinh chi phí, ảnh hưởng đến quản lý ngân sách và tài sản công.

Tuy nhiên, tỉnh Điện Biên không né tránh những tồn tại, vướng mắc mà chủ động rà soát, phân loại cụ thể từng nhóm dự án để xác định đúng nguyên nhân, từ đó đề ra giải pháp xử lý phù hợp, khả thi đối với từng trường hợp.

Qua rà soát cho thấy, nguyên nhân khiến nhiều dự án chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài không chỉ do thiếu vốn mà xuất phát từ nhiều vướng mắc trong tổ chức thực hiện. Trong đó, giải phóng mặt bằng tiếp tục là “điểm nghẽn” tại nhiều công trình. Bên cạnh đó, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, kết thúc hoạt động của các ban quản lý dự án và phát triển quỹ đất khu vực khiến nhiều dự án phải chuyển giao chủ đầu tư, đơn vị quản lý mới, phát sinh khó khăn trong tiếp nhận hồ sơ, công nợ và xử lý pháp lý dự án. Một số hồ sơ thiếu đồng bộ, thất lạc hoặc chưa hoàn thiện; công tác bàn giao chậm, trong khi một số chủ đầu tư chưa thực sự chủ động trong quản lý và hoàn thiện quyết toán dự án.

Dự án các hạng mục thuộc dự án tổng thể đầu tư xây dựng Trung tâm Thể dục thể thao tỉnh Điện Biên là một trong những công trình chậm tiến độ do thiếu vốn so với tổng mức đầu tư. Dự án có tổng vốn 195 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương và địa phương, thực hiện giai đoạn 2022 - 2025. Năm 2023, dự án được bố trí hơn 124 tỷ đồng và đã giải ngân 100%. Đến năm 2026, dự án mới tiếp tục được bố trí thêm 70 tỷ đồng, hiện còn thiếu khoảng 724 triệu đồng so với tổng mức đầu tư. Sau khi tiếp tục được bố trí vốn, hiện nay phường Điện Biên Phủ đang khẩn trương triển khai thực hiện dự án.

Dự án có diện tích thu hồi hơn 13,5ha, ảnh hưởng tới 263 hộ dân và 6 tổ chức trên địa bàn phường Điện Biên Phủ. Địa phương đã vận động 123 hộ dân và 1 tổ chức bàn giao khoảng 6,6ha mặt bằng. Trên công trường, nhà thầu đang thi công hạng mục san nền, khối lượng thực hiện đạt khoảng 25% giá trị hợp đồng.

Ông Nguyễn Đức Lượng, Giám đốc Ban Quản lý dự án và Phát triển quỹ đất phường Điện Biên Phủ cho biết: “Phường phấn đấu cơ bản hoàn thành công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng trong tháng 5. Đồng thời, UBND phường đôn đốc nhà thầu đẩy nhanh tiến độ thi công để rút ngắn thời gian hoàn thành dự án từ 1 - 2 tháng so với kế hoạch”.

Bên cạnh khó khăn về nguồn vốn, vướng mắc trong giải phóng mặt bằng tiếp tục là “nút thắt” lớn khiến nhiều dự án chậm tiến độ, kéo dài, nhất là các dự án đầu tư hạ tầng từ nguồn vốn ngoài ngân sách. Dự án Khu dân cư đô thị Him Lam 7 là một trong những dự án chậm tiến độ do chưa hoàn tất công tác giải phóng mặt bằng.

Dự án cần thu hồi hơn 3,3ha đất, liên quan đến 51 hộ dân và 2 tổ chức. Đến nay, cơ bản công tác giải phóng mặt bằng đã hoàn thành; các hộ dân và tổ chức đã được kiểm đếm, phê duyệt phương án bồi thường với tổng kinh phí hơn 6,2 tỷ đồng. Hiện, cơ quan chức năng đang hoàn thiện thủ tục đối với 4 thửa đất của 2 hộ dân còn lại để trình phê duyệt.

Ông Trần Quốc Long, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh cho biết: “Trung tâm phối hợp với UBND phường Điện Biên Phủ và nhà đầu tư tiếp tục tuyên truyền, vận động người dân, hoàn thiện các thủ tục để sớm bàn giao mặt bằng triển khai dự án”.

Trên cơ sở rà soát, phân loại, UBND tỉnh đã xây dựng lộ trình và giải pháp xử lý cụ thể đối với từng nhóm dự án, đồng thời phân công rõ trách nhiệm cho từng cơ quan, đơn vị liên quan.

Đối với các dự án đã hoàn thành nhưng thiếu vốn, tỉnh yêu cầu chủ động cân đối ngân sách để thanh toán dứt điểm công nợ, không để phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản kéo dài. Với các dự án hoàn thành nhưng chưa quyết toán, các đơn vị được yêu cầu khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, tổ chức thẩm tra, phê duyệt theo quy định và xem xét trách nhiệm đối với những trường hợp chậm trễ do nguyên nhân chủ quan. Đối với các dự án đang triển khai, đủ điều kiện pháp lý, tỉnh tiếp tục cân đối vốn theo khả năng ngân sách và tiến độ thực hiện. Những dự án qua rà soát không còn phù hợp hoặc hiệu quả đầu tư thấp được đề xuất dừng triển khai nhằm tránh lãng phí nguồn lực.

Với các dự án ngoài ngân sách, đặc biệt trong lĩnh vực đô thị, nhà ở, tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương và nhà đầu tư tăng cường phối hợp, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng để sớm triển khai. Đối với lĩnh vực nông nghiệp, nhất là dự án trồng mắc ca, tỉnh tập trung tháo gỡ khó khăn về đất đai, vận động người dân liên kết sản xuất và rà soát điều chỉnh tiến độ các dự án chậm triển khai. Trong lĩnh vực năng lượng, các sở, ngành được giao đôn đốc nhà đầu tư đẩy nhanh tiến độ, đồng thời kiên quyết rà soát, thu hồi các dự án chậm triển khai do nguyên nhân chủ quan.

Việc rà soát, xử lý các dự án khó khăn, tồn đọng kéo dài giúp giải quyết những công trình, dự án đầu tư tồn tại nhiều năm, đồng thời là giải pháp quan trọng để Điện Biên tái cơ cấu nguồn lực đầu tư, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và tạo dư địa cho giai đoạn phát triển mới. Trong bối cảnh tỉnh tập trung thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030, đầu tư công tiếp tục đóng vai trò là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, hoàn thiện kết cấu hạ tầng và thu hút đầu tư. Bởi vậy, xử lý dứt điểm các dự án chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài góp phần hạn chế thất thoát, lãng phí nguồn lực, đồng thời tạo nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng kế hoạch đầu tư công trong thời gian tới.

Từ việc nhìn thẳng vào hạn chế, phân loại rõ nguyên nhân, giao rõ trách nhiệm và quyết liệt tháo gỡ khó khăn cho từng dự án cụ thể, tỉnh Điện Biên đang cho thấy quyết tâm khơi thông những “điểm nghẽn” đầu tư, đưa các nguồn lực phát huy hiệu quả phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương.