Từ hoàn thiện thể chế đến đổi mới phương thức quản trị

Là tỉnh miền núi, biên giới với hơn 83% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, địa bàn rộng, giao thông còn nhiều khó khăn, việc phát huy quyền làm chủ của Nhân dân luôn đặt ra những yêu cầu đặc thù. Trong điều kiện ấy, dân chủ không chỉ là nguyên tắc trong lãnh đạo, quản lý mà còn là giải pháp quan trọng để củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm quốc phòng, an ninh trên tuyến biên giới phía Tây Bắc của Tổ quốc.

Nhận thức rõ điều đó, ngay sau khi Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 120-KL/TW, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Chỉ thị số 13-CT/TU ngày 23/9/2016 về tiếp tục đẩy mạnh, nâng cao chất lượng, hiệu quả việc xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở. Tiếp đó, nhiều chỉ thị, quy định, kế hoạch được ban hành nhằm cụ thể hóa chủ trương của Trung ương phù hợp với điều kiện thực tiễn địa phương. Đặc biệt, sau khi Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở có hiệu lực từ ngày 1/7/2023, HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết số 192/NQ-HĐND ngày 11/7/2024 quy định các biện pháp bảo đảm thực hiện dân chủ ở cơ sở trên địa bàn tỉnh, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để quyền làm chủ của Nhân dân được thực hiện ngày càng đầy đủ, thực chất và hiệu quả.

Nếu trước đây, việc thực hiện dân chủ chủ yếu được thể hiện thông qua các hội nghị hoặc niêm yết công khai thì nay đã từng bước trở thành phương thức quản trị trong hoạt động của chính quyền các cấp. Từ công khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, phương án bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng đến giải quyết thủ tục hành chính, tiếp công dân, đối thoại với Nhân dân... đều được thực hiện theo hướng minh bạch, công khai và có sự giám sát của cộng đồng. Hiệu quả của quá trình đó được thể hiện qua những con số cụ thể: Nhiều năm liên tục, tỷ lệ giải quyết hồ sơ hành chính đúng hạn của tỉnh đạt trên 99,7%, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đạt gần 100%. Quan trọng hơn, những kết quả ấy cho thấy quyền làm chủ của Nhân dân đang từng bước được hiện thực hóa thông qua chất lượng phục vụ ngày càng tốt hơn của bộ máy hành chính.

Từ "Dân biết" đến "Dân thụ hưởng"

Sau 10 năm triển khai Kết luận số 120-KL/TW, phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng" ngày càng được cụ thể hóa trong đời sống. Những nội dung liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân như: Quy hoạch, đầu tư công, xây dựng hương ước, quy ước, các khoản đóng góp, chính sách hỗ trợ... đều được công khai theo quy định. Hoạt động đối thoại giữa chính quyền với Nhân dân được duy trì thường xuyên, đặc biệt từ khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, qua đó nhiều kiến nghị, vướng mắc được giải quyết ngay từ cơ sở.

Một trong những điểm nhấn nổi bật là xây dựng mô hình "Chính quyền thân thiện". Từ những mô hình điểm tại xã Thanh Chăn (huyện Điện Biên trước khi sắp xếp đơn vị hành chính), thị trấn Mường Ảng, xã Chiềng Sinh, phường Mường Thanh, thị trấn Mường Chà, xã Mường Toong..., mô hình đã từng bước làm thay đổi phương thức phục vụ của chính quyền cơ sở. Giá trị cốt lõi của mô hình là sự chuyển biến trong tư duy, hành động của đội ngũ cán bộ, công chức. Người dân đến giải quyết thủ tục hành chính được hướng dẫn tận tình; quy trình, thời gian xử lý hồ sơ được công khai; những vấn đề liên quan đến đất đai, an sinh xã hội, chính sách dân tộc hay xây dựng nông thôn mới được người đứng đầu chính quyền trực tiếp đối thoại, lắng nghe và giải quyết. Chính cách làm gần dân, trọng dân, hiểu dân, có trách nhiệm với dân đã góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo đồng thuận xã hội và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.

Cùng với cải cách hành chính và chuyển đổi số, mô hình "Chính quyền thân thiện" đang góp phần chuyển đổi tư duy từ "hành chính quản lý" sang "hành chính phục vụ", tạo nền tảng để quyền làm chủ của Nhân dân được phát huy ngày càng thực chất trong quá trình xây dựng chính quyền số.

Song hành với đó, hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng tiếp tục được củng cố; nhiều vụ việc phát sinh được hòa giải, giải quyết ngay từ cơ sở, góp phần hạn chế khiếu kiện kéo dài, giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng dân cư.

Ở cấp tỉnh, hoạt động của HĐND các cấp không ngừng được đổi mới. Trong 10 năm, HĐND tỉnh đã tổ chức hơn 670 cuộc tiếp xúc cử tri, tiếp nhận và xử lý gần 1.000 đơn thư; trên 97% vụ việc thuộc thẩm quyền được giải quyết hoặc trả lời theo quy định. Vai trò giám sát của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội ngày càng được phát huy với hơn 1.000 cuộc giám sát cấp tỉnh và trên 3.500 cuộc kiểm tra, giám sát ở cơ sở, tập trung vào những lĩnh vực Nhân dân quan tâm như đất đai, môi trường, chính sách an sinh xã hội, công tác dân tộc, tôn giáo và việc sắp xếp đơn vị hành chính.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở vẫn còn một số hạn chế. Công tác công khai thông tin ở một số nơi chưa thật đầy đủ; hiệu quả hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng chưa đồng đều. Những vấn đề đó đòi hỏi tiếp tục được khắc phục để dân chủ không chỉ đúng quy định mà thực sự đi vào cuộc sống. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số và xây dựng chính quyền số, khi ngày càng nhiều dịch vụ công được thực hiện trực tuyến, hồ sơ được số hóa, văn bản điện tử trở thành phương thức điều hành chủ yếu thì quyền được biết, được tham gia, được giám sát của người dân cũng cần tiếp tục được mở rộng trên môi trường số. Công khai dữ liệu, minh bạch quy trình giải quyết công việc, tăng cường các kênh tương tác trực tuyến giữa chính quyền với người dân sẽ trở thành những yêu cầu tất yếu để thực hiện dân chủ trong điều kiện mới.

Qua 10 năm thực hiện Kết luận số 120-KL/TW cho thấy, khi quyền làm chủ của Nhân dân được tôn trọng, bảo đảm và phát huy bằng những cơ chế cụ thể, dân chủ sẽ không chỉ là nguyên tắc trong quản lý nhà nước mà là nền tảng để Điện Biên tiếp tục xây dựng nền hành chính hiện đại, chính quyền số phục vụ Nhân dân, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và tạo động lực cho phát triển nhanh, bền vững trong thời gian tới.