Bước đi mới trong phát triển kinh tế số

Trong những năm gần đây, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng. Bên cạnh kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn, kinh tế tầm thấp đang nổi lên như một lĩnh vực phát triển mới trên thế giới khi tận dụng không gian bay dưới độ cao quy định để cung cấp các dịch vụ vận tải, logistics, nông nghiệp thông minh, y tế, cứu hộ cứu nạn và đo đạc bản đồ bằng các thiết bị bay không người lái. Đối với Điện Biên, địa hình chủ yếu là đồi núi, nhiều khu vực cách trở, giao thông khó khăn, chi phí vận chuyển lớn, việc ứng dụng UAV không chỉ mang ý nghĩa đổi mới công nghệ mà còn góp phần giải quyết những hạn chế cố hữu về khoảng cách địa lý, tạo thêm động lực phát triển cho các vùng sâu, vùng xa.

Nhằm từng bước hiện thực hóa mục tiêu đó, ngày 23/6/2026, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 1291/QĐ-UBND cấp phép thử nghiệm có kiểm soát sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng phương tiện bay không người lái trên địa bàn tỉnh.

Việc lựa chọn hình thức thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho thấy cách tiếp cận thận trọng nhưng đổi mới của tỉnh. Thay vì triển khai đại trà ngay từ đầu, các mô hình sẽ được vận hành trong phạm vi giới hạn, dưới sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước để đánh giá đầy đủ hiệu quả, mức độ an toàn, những rủi ro phát sinh và khả năng nhân rộng trong thực tiễn.

Ứng dụng UAV vào nhiều lĩnh vực thiết yếu

Lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, UBND tỉnh Điện Biên khảo sát triển khai thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) mô hình phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng phương tiện bay không người lái tại xã Mường Ảng.

Theo Quyết định, Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam là đơn vị chủ trì triển khai thử nghiệm; Tập đoàn FPT tham gia cung cấp giải pháp công nghệ, thiết bị UAV và hệ thống phần mềm điều khiển bay; cùng với đó là các doanh nghiệp chuyên về UAV, các hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân tham gia với vai trò đơn vị ứng dụng và đánh giá hiệu quả mô hình.

Điểm đáng chú ý là phạm vi thử nghiệm không chỉ tập trung vào một lĩnh vực mà được triển khai đồng thời trong nhiều ngành có nhu cầu ứng dụng cao. Trong lĩnh vực nông nghiệp, UAV sẽ được sử dụng để vận chuyển nông sản, vật tư nông nghiệp; hỗ trợ gieo hạt, phun thuốc bảo vệ thực vật, bón phân; giám sát sinh trưởng cây trồng và phát hiện sâu bệnh. Đây đều là những công việc đòi hỏi nhiều lao động, chi phí lớn và chịu ảnh hưởng mạnh của điều kiện địa hình. Đối với lĩnh vực logistics, các thiết bị bay không người lái sẽ tham gia vận chuyển hàng hóa thiết yếu đến những khu vực khó tiếp cận, góp phần rút ngắn thời gian và giảm chi phí vận chuyển. Trong lĩnh vực y tế, UAV được kỳ vọng sẽ vận chuyển thuốc, vật tư y tế, mẫu xét nghiệm giữa các cơ sở khám chữa bệnh, đặc biệt phục vụ những khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi việc tiếp cận bằng đường bộ còn nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, công nghệ UAV còn được ứng dụng trong khảo sát địa hình, xây dựng bản đồ số và mô hình địa hình số (DEM), phục vụ quy hoạch, quản lý tài nguyên và nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước khác.

Thử nghiệm trên những địa bàn có nhu cầu thực tiễn cao

Một trong những điểm nổi bật của Đề án là việc lựa chọn các khu vực thử nghiệm đều gắn với nhu cầu phát triển thực tế. Trong lĩnh vực nông nghiệp, hoạt động thử nghiệm sẽ triển khai tại vùng trồng chè khu vực bản Tà Là Cáo (xã Sính Phình), vùng trồng cà phê Hua Nặm (xã Mường Ảng), vùng trồng mắc ca Bản Củ (xã Tuần Giáo) và sản xuất lúa khu vực Mường Thanh, xã Thanh Nưa. Đây đều là những vùng sản xuất tập trung, có tiềm năng phát triển hàng hóa nhưng vẫn gặp khó khăn về chi phí lao động, địa hình và vận chuyển.

Trong lĩnh vực y tế, tỉnh sẽ thiết lập mạng lưới các tuyến bay khẩn cấp kết nối giữa Trung tâm Y tế Mường Ảng với Trạm y tế xã Nà Tấu và các điểm trạm y tế xã Mường Đăng, Ngối Cáy (Nà Tấu), Ảng Tở (Búng Lao) để vận chuyển thuốc, vật tư y tế. Việc lựa chọn các địa bàn này không chỉ nhằm đánh giá hiệu quả công nghệ mà còn hướng tới giải quyết trực tiếp những nhu cầu cấp thiết của người dân vùng cao.

Theo kế hoạch, thời gian thử nghiệm kéo dài đến hết ngày 31/5/2027. Trong thời gian này, các đơn vị sẽ thực hiện khoảng 6.000 chuyến bay, phấn đấu đạt tỷ lệ an toàn trên 99%. Quan trọng hơn, quá trình thử nghiệm sẽ hình thành cơ sở dữ liệu quản lý hoạt động bay, dữ liệu giám sát chuyến bay, bản đồ số và mô hình địa hình số phục vụ công tác quản lý nhà nước. Kết quả thử nghiệm cũng sẽ đánh giá khả năng giảm thời gian vận chuyển nông sản, giảm chi phí logistics, hạn chế hao hụt sau thu hoạch đối với các sản phẩm chủ lực như: Chè, cà phê, mắc ca; đồng thời nâng cao khả năng cung ứng thuốc và vật tư y tế cho vùng sâu, vùng xa.

Sau khi kết thúc giai đoạn thử nghiệm, toàn bộ kết quả sẽ được tổng hợp để đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, mức độ an toàn, khả năng quản lý rủi ro và đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển kinh tế tầm thấp trong thời gian tới. Điều quan trọng hơn là thông qua quá trình thử nghiệm, Điện Biên sẽ từng bước xây dựng được cơ sở dữ liệu, quy trình quản lý, kinh nghiệm tổ chức vận hành và cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước với doanh nghiệp công nghệ trong một lĩnh vực hoàn toàn mới. Đây cũng là cơ sở thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế tầm thấp trong những năm tới, đồng thời tạo tiền đề thu hút các doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp logistics và các nhà đầu tư đến nghiên cứu, triển khai các mô hình ứng dụng mới trên địa bàn tỉnh.

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực phát triển chủ yếu, việc mạnh dạn triển khai thử nghiệm có kiểm soát các mô hình mới cho thấy quyết tâm của Điện Biên trong việc tiếp cận những xu hướng công nghệ tiên tiến, từng bước biến những lợi thế về không gian, địa hình thành nguồn lực phát triển, mở ra hướng phát triển mới cho kinh tế số, logistics thông minh, nông nghiệp chính xác và y tế số ở một tỉnh miền núi, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.