Mắc ca đang trở thành một trong những cây trồng chủ lực của tỉnh. Điện Biên đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển khoảng 40.000ha mắc ca, trở thành địa phương có diện tích trồng mắc ca lớn nhất cả nước. Vì vậy, cùng với việc mở rộng diện tích, xây dựng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói đối với cây mắc ca được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm quản lý chặt chẽ quy trình sản xuất, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu của thị trường và hướng tới xuất khẩu.

Tại xã Tuần Giáo, mô hình liên kết sản xuất mắc ca gắn với xây dựng mã số vùng trồng đang từng bước phát huy hiệu quả. HTX Dịch vụ mắc ca Quài Nưa hiện liên kết với 293 hộ dân trên diện tích khoảng 200ha. Việc được cấp mã số không chỉ giúp các hộ dân thay đổi tập quán canh tác theo hướng bài bản, tuân thủ quy trình kỹ thuật mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Nhờ đó, chất lượng hạt mắc ca được nâng lên rõ rệt, giá bán cao hơn so với trước. Đây là tiền đề quan trọng để mở rộng thị trường tiêu thụ và đáp ứng các yêu cầu khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Không riêng cây mắc ca, việc xây dựng và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói đối với các mặt hàng nông sản khác cũng được tỉnh đặc biệt quan tâm. UBND tỉnh đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã triển khai các quy định về cấp, quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói; đồng thời hướng dẫn người dân đáp ứng các yêu cầu sản xuất như quản lý sinh vật gây hại, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định, ghi chép nhật ký sản xuất. Đồng thời, tỉnh đã triển khai các giải pháp, tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân tham gia quy trình mã số  vùng trồng.

Bà Nguyễn Thị Lan Hương, Giám đốc Công ty TNHH Cara Farm Việt Nam chia sẻ, việc được cấp mã số vùng trồng không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong tiêu thụ sản phẩm mà còn góp phần nâng cao giá trị nông sản. Để duy trì mã số vùng trồng, doanh nghiệp thường xuyên hướng dẫn người lao động thực hiện đúng quy trình canh tác an toàn, ghi chép đầy đủ nhật ký sản xuất, quản lý chặt chẽ việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và thực hiện truy xuất nguồn gốc theo quy định. Nhờ đó, chất lượng sản phẩm được nâng lên, tạo niềm tin đối với đối tác và người tiêu dùng.

Tính từ đầu năm 2025 đến nay, toàn tỉnh cấp mới 7 mã số vùng trồng cho 5 cơ sở, doanh nghiệp và hộ dân với tổng diện tích 19,4ha. Lũy kế đến nay, toàn tỉnh đã được cấp 16 mã số vùng trồng nội địa với tổng diện tích 75,6ha. Trong đó có 7 mã số vùng trồng cây ăn quả với diện tích 25,5ha; 1 mã số vùng trồng chè diện tích 16ha; 6 mã số vùng trồng cà phê diện tích 9,1ha; 1 mã số vùng trồng mắc ca diện tích 15ha và 1 mã số vùng trồng lúa diện tích 10ha. Đây là những kết quả bước đầu, tạo nền tảng cho việc mở rộng diện tích vùng trồng đạt chuẩn trong thời gian tới.

Việc cấp và quản lý mã số vùng trồng không chỉ là yêu cầu của thị trường xuất khẩu mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân từ nhỏ lẻ sang liên kết, chuyên nghiệp và có trách nhiệm hơn với chất lượng sản phẩm. Sau khi được cấp mã số, các vùng trồng cơ bản duy trì tốt các điều kiện theo quy định. Người sản xuất đã từng bước hình thành thói quen ghi chép nhật ký sản xuất, quản lý dịch hại, sử dụng vật tư nông nghiệp có kiểm soát và thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Tuy nhiên, dù đang duy trì 16 mã số vùng trồng nội địa nhưng Điện Biên vẫn chưa có mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu. Đây là một trong những thách thức lớn trong quá trình đưa nông sản địa phương tiếp cận các thị trường quốc tế. Nhận thức và năng lực thực hiện các yêu cầu kỹ thuật liên quan đến mã số vùng trồng của một bộ phận doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Một số đơn vị còn lúng túng trong việc xây dựng hồ sơ, quản lý nhật ký sản xuất hoặc cập nhật các quy định mới của thị trường nhập khẩu.

Không chỉ vậy, trên địa bàn tỉnh hiện cũng chưa có cơ sở đóng gói nông sản phục vụ xuất khẩu được cấp mã số. Trong khi đó, cơ sở đóng gói là mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị nông sản, góp phần bảo đảm chất lượng sản phẩm sau thu hoạch, đáp ứng yêu cầu kiểm dịch thực vật và tiêu chuẩn nhập khẩu của các nước. Việc chưa hình thành được các cơ sở đóng gói đạt chuẩn ảnh hưởng đến khả năng tổ chức sản xuất hàng hóa quy mô lớn và phát triển xuất khẩu của tỉnh.

Nguyên nhân do sản xuất nông nghiệp của tỉnh vẫn chủ yếu mang tính nhỏ lẻ, phân tán, thiếu liên kết. Nhiều vùng sản xuất chưa đáp ứng yêu cầu về diện tích tối thiểu từ 10ha trở lên đối với cây lâu năm. Việc tổ chức sản xuất theo quy trình đồng bộ, thực hiện ghi chép nhật ký sản xuất và truy xuất nguồn gốc ở một số nơi còn hạn chế. Hiện Điện Biên chưa có phòng kiểm nghiệm an toàn thực phẩm nông, lâm, thủy sản được cơ quan có thẩm quyền chỉ định. Vì vậy, các mẫu đất, nước hoặc nông sản phục vụ kiểm nghiệm đều phải gửi đến các đơn vị ngoài tỉnh. Điều này làm tăng chi phí, kéo dài thời gian, ảnh hưởng đến tiến độ cấp mã số vùng trồng.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, hiện nay, công tác cấp và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói nông sản phục vụ xuất khẩu là yêu cầu bắt buộc của các thị trường nhập khẩu và phù hợp với thông lệ quốc tế. Trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường, ngày 25/6/2026, UBND tỉnh đã ban hành văn bản chỉ đạo các ngành, địa phương tăng cường các giải pháp nhằm thúc đẩy công tác thiết lập và cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói nông sản. Yêu cầu các địa phương tập trung rà soát diện tích sản xuất, vùng nguyên liệu tập trung và các cơ sở sơ chế, đóng gói trên địa bàn; đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp tham gia xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng các điều kiện cấp mã số.

Ngành nông nghiệp tiếp tục hướng dẫn người dân thực hiện các quy định về ghi chép nhật ký sản xuất, quản lý sinh vật gây hại, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát, hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ cho các vùng trồng và cơ sở đóng gói đủ điều kiện cấp mã số.

Việc xây dựng và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói không chỉ là yêu cầu tất yếu để nông sản Điện Biên tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế, mà còn là động lực thúc đẩy chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng hiện đại, an toàn và bền vững. Dù vẫn còn nhiều khó khăn về quy mô sản xuất, hạ tầng kỹ thuật và năng lực tổ chức thực hiện, những kết quả bước đầu đạt được đã tạo nền tảng quan trọng để tỉnh tiếp tục mở rộng các vùng nguyên liệu đạt chuẩn, góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập quốc tế.