Đoàn công tác Bộ Dân tộc và Tôn giáo làm việc với UBND tỉnh Điện Biên. Ảnh: TT

Những chuyển biến rõ nét từ Chương trình 1719

Là tỉnh miền núi, biên giới với địa hình chia cắt mạnh, trên 663.000 người thuộc 19 dân tộc cùng sinh sống, Điện Biên luôn được xem là một trong những địa phương còn nhiều khó khăn của cả nước. Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, toàn tỉnh hiện có 45 xã, phường; trong đó có 38 xã khu vực III, 14 xã biên giới và hơn 900 thôn, bản đặc biệt khó khăn.

Chính vì vậy, việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Chương trình 1719) được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển giữa vùng đồng bào dân tộc thiểu số với các khu vực khác.

Qua hơn 5 năm triển khai, chương trình đã tạo nên nhiều chuyển biến tích cực. Theo báo cáo của UBND tỉnh Điện Biên tại buổi làm việc với Đoàn công tác Bộ Dân tộc và Tôn giáo do Thứ trưởng Y Vinh Tơr làm Trưởng đoàn ngày 29/7, đến hết tháng 6/2026, địa phương đã hoàn thành 15/30 chỉ tiêu của Chương trình giai đoạn 2021-2025.

Đáng chú ý, tỷ lệ hộ nghèo trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số giảm bình quân 5,4% mỗi năm; 90% thôn, bản có đường ô tô được cứng hóa; gần 95% dân số được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh; 98% đồng bào dân tộc thiểu số tham gia bảo hiểm y tế; tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi giảm xuống còn 14,01%.

Song song với đó, công tác đào tạo nghề tiếp tục được quan tâm khi bình quân mỗi năm có hơn 7.700 lao động được đào tạo nghề, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân. Gần 30.000 hộ dân được hỗ trợ nước sinh hoạt phân tán, vượt mục tiêu kế hoạch đặt ra.

Một trong những điểm sáng khác là công tác giải ngân nguồn vốn. Giai đoạn 2021-2025, Điện Biên được Trung ương bố trí hơn 4.712 tỷ đồng để thực hiện Chương trình 1719. Đến hết năm 2025, tỉnh đã giải ngân hơn 4.689 tỷ đồng, đạt khoảng 99,5% kế hoạch. Đối với nguồn vốn được phép kéo dài sang năm 2026, đến ngày 30/6, tỉnh đã giải ngân hơn 83,5 tỷ đồng.

Những kết quả này đã góp phần cải thiện đáng kể diện mạo nông thôn vùng cao, tạo thêm động lực phát triển sản xuất, từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống của đồng bào các dân tộc.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Điện Biên vẫn đang đứng trước không ít thách thức để hoàn thành các mục tiêu của chương trình.

Theo thống kê, đến nay địa phương vẫn còn 14 chỉ tiêu chưa hoàn thành, tập trung ở các lĩnh vực như đưa xã, thôn ra khỏi diện đặc biệt khó khăn; phát triển hệ thống giao thông, trường học, điện, thông tin liên lạc; xây dựng thiết chế văn hóa; hỗ trợ đất ở, đất sản xuất, nhà ở; chuyển đổi nghề; nước sinh hoạt tập trung và sắp xếp, ổn định dân cư. Ngoài ra còn một chỉ tiêu đang được rà soát sau khi thực hiện sáp nhập thôn, bản.

 Thực tế cho thấy, mặc dù đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số đã được cải thiện, song kết quả giảm nghèo vẫn chưa thật sự bền vững. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của tỉnh vẫn ở mức trên 30%; nguy cơ tái nghèo còn cao. Đặc biệt, khoảng 85% số xã vẫn thuộc vùng III và vùng đặc biệt khó khăn, khiến nhu cầu đầu tư hạ tầng, an sinh xã hội và phát triển sinh kế vẫn rất lớn.

Không chỉ khó khăn về nguồn lực, nhiều yếu tố khách quan và chủ quan cũng ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện chương trình. Địa bàn rộng, giao thông đi lại khó khăn, dân cư phân tán, trình độ dân trí chưa đồng đều khiến việc tổ chức thực hiện ở cơ sở gặp nhiều trở ngại.

Sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ cấp xã phải đảm nhiệm khối lượng công việc lớn trong khi năng lực thực hiện ở một số nơi còn hạn chế. Bên cạnh đó, một bộ phận người dân vẫn còn tâm lý trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước, chưa chủ động áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập.

Một số vấn đề xã hội như tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, suy dinh dưỡng trẻ em... vẫn còn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng không nhỏ đến mục tiêu phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Tại buổi làm việc, lãnh đạo UBND tỉnh Điện Biên cũng kiến nghị Trung ương tiếp tục quan tâm bố trí nguồn lực phù hợp đối với các địa phương miền núi, biên giới; đồng thời hoàn thiện cơ chế phân cấp, hướng dẫn chuyên môn để địa phương chủ động triển khai hiệu quả các chương trình trong giai đoạn mới.

Bước sang giai đoạn 2026-2030, Điện Biên đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ 26/26 chỉ tiêu của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Để chuẩn bị cho giai đoạn mới, tỉnh đã thành lập Ban Chỉ đạo các Chương trình mục tiêu quốc gia cấp tỉnh; các xã, phường cũng đã thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện chương trình tại địa phương. Đồng thời, Sở Tài chính được giao chủ trì xây dựng phương án phân bổ vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên theo đúng quy định.

Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên Nguyễn Minh Phú khẳng định Chương trình 1719 giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Vì vậy, tỉnh sẽ tiếp tục nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở, tăng cường kiểm tra, giám sát, đồng thời hoàn thiện tiêu chí phân bổ nguồn lực phù hợp với điều kiện thực tiễn từng địa bàn.

Kết luận buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Y Vinh Tơr ghi nhận những kết quả mà Điện Biên đạt được trong thời gian qua, đặc biệt là tinh thần chủ động, linh hoạt của địa phương trong quá trình triển khai chương trình khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Thứ trưởng đề nghị tỉnh tiếp tục rà soát mục tiêu, chỉ tiêu; kiện toàn Ban Chỉ đạo theo đúng chỉ đạo của Chính phủ, bảo đảm thống nhất một đầu mối cấp tỉnh; đồng thời xây dựng kế hoạch cụ thể, có trọng tâm, trọng điểm, tránh đầu tư dàn trải.

Theo Thứ trưởng, thời gian tới, Điện Biên cần tập trung tháo gỡ những "nút thắt" còn tồn tại để hoàn thành 14 chỉ tiêu chưa đạt; ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực tác động trực tiếp đến đời sống đồng bào như phát triển sản xuất, giáo dục, y tế, nước sinh hoạt, giảm nghèo bền vững và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Cùng với đó, địa phương cần tăng cường phân cấp gắn với kiểm tra, giám sát; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa dữ liệu quản lý; phát huy lợi thế của từng vùng, gắn phát triển kinh tế với bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc.

Những kết quả đã đạt được trong giai đoạn vừa qua là nền tảng quan trọng để Điện Biên tiếp tục bứt phá. Tuy nhiên, chặng đường phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm. Khi nguồn lực được sử dụng hiệu quả, bộ máy vận hành đồng bộ và người dân trở thành chủ thể của quá trình phát triển, mục tiêu nâng cao đời sống đồng bào dân tộc thiểu số, rút ngắn khoảng cách phát triển giữa miền núi và đồng bằng sẽ ngày càng đến gần, góp phần xây dựng một Điện Biên phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.