Không chỉ hướng tới mục tiêu gia tăng sản lượng, việc ứng dụng công nghệ mở ra cơ hội chuyển dịch tư duy sản xuất từ “làm nhiều” sang “làm chất lượng”, nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm nông sản, thực phẩm đặc trưng của địa phương. Để một sản phẩm có thể đứng vững trên thị trường, yếu tố quyết định không chỉ ở nguồn nguyên liệu mà còn ở quy trình chế biến, bảo quản và kiểm soát chất lượng. Từ khâu làm sạch, phân loại, sơ chế đến sấy, lên men, đóng gói hay bảo quản lạnh đều đòi hỏi sự chính xác, đồng bộ nhằm đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, giữ giá trị dinh dưỡng, kéo dài thời gian sử dụng.

Trước đây, nhiều cơ sở sản xuất trên địa bàn tỉnh chủ yếu chế biến thủ công, thì nay việc đưa máy móc vào sản xuất đang trở thành xu hướng rõ nét. Điện Biên có nhiều lợi thế để phát triển các sản phẩm nông sản đặc trưng như: Cà phê, mắc ca, thịt trâu khô, đông trùng hạ thảo, trà Shan tuyết, sản phẩm chế biến từ ngô nếp tím… Những năm gần đây, cùng với định hướng tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng hàng hóa, thông minh và bền vững, tỉnh khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã chủ động đầu tư ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào toàn bộ chuỗi sản xuất.

Nhiều cơ sở sản xuất đã mạnh dạn đầu tư hệ thống dây chuyền chế biến tích hợp, liên kết công đoạn từ sơ chế đến đóng gói trong quy trình khép kín. Nhờ đó, chất lượng sản phẩm được kiểm soát đồng đều, giảm lao động thủ công, đồng thời nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Hiệu quả rõ nét nhất thể hiện thông qua các sản phẩm OCOP của tỉnh. Tính đến hết tháng 12/2025, toàn tỉnh có 157 sản phẩm OCOP; trong đó 5 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 4 sao gồm: Hồng Kỳ International Coffee HK13, Arabica Espresso, cà phê Hà Chung, trà Shan tuyết PH.14 hữu cơ và trà xanh hữu cơ Phan Nhất. Đây là kết quả từ việc đầu tư công nghệ, chuẩn hóa quy trình sản xuất góp phần nâng tầm chất lượng và thương hiệu của nông sản Điện Biên.

Tại xã Tuần Giáo, sản phẩm nhân mắc ca sấy giòn đạt OCOP 3 sao của cơ sở chế biến mắc ca Thoa Doãn đều được thực hiện bằng hệ thống máy móc chuyên dụng như: Máy sấy, máy phân loại hạt, máy tách vỏ, máy hút chân không...

Một số sản phẩm như: Tóp mỡ tẩm vị sấy giòn, da lợn tẩm vị sấy giòn hay dứa sấy dẻo... cũng được chế biến bằng máy móc thay cho phương pháp thủ công trước đây. Việc kiểm soát nhiệt độ, thời gian sấy và quy trình vệ sinh máy móc định kỳ giúp sản phẩm giữ được hương vị ổn định, đảm bảo an toàn thực phẩm và kéo dài thời gian bảo quản.

Cùng với đầu tư máy móc, các cơ sở sản xuất, chế biến chú trọng cải tiến bao bì, nhãn mác, xây dựng thương hiệu nhằm nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường. Nhờ đó, sản phẩm không chỉ tiêu thụ ổn định trong tỉnh mà được nhiều khách hàng ngoài tỉnh biết đến.

Việc ứng dụng công nghệ đang tạo ra bước chuyển lớn đối với những sản phẩm có giá trị cao. Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Loan Nhẹ, một trong những đơn vị đầu tiên tại Điện Biên nuôi cấy, sản xuất thành công đông trùng hạ thảo. Hiện công ty có 2 sản phẩm đạt OCOP 3 sao là: Đông trùng hạ thảo khô và rượu đông trùng hạ thảo.

Đông trùng hạ thảo được nuôi cấy hoàn toàn theo cơ chế tự nhiên từ sâu chít, gạo tẻ đỏ và nước dừa. Sau khoảng 135 ngày nuôi trồng sẽ tiến hành thu hoạch và đưa vào sấy khô. Để nâng cao chất lượng sản phẩm, công ty đã đầu tư hệ thống máy sấy công nghệ Hàn Quốc. Công nghệ sấy hiện đại giúp nhiệt lượng phân bổ đều, ổn định nên giữ được hình dáng sợi, độ giòn và hương thơm nhẹ đặc trưng của sản phẩm. Nếu bảo quản đúng cách, sản phẩm có thể giữ độ giòn tới 2 năm mà vẫn đảm bảo chất lượng. Đặc biệt, phần đầu chùy của đông trùng hạ thảo được giữ nguyên nên hàm lượng dưỡng chất cao hơn.

Ông Nguyễn Văn Nhẹ, Giám đốc công ty cho biết, nhờ áp dụng công nghệ sấy tiên tiến cùng quy trình sản xuất nghiêm ngặt, sản phẩm đông trùng hạ thảo khô của công ty hiện có giá trị kinh tế cao, đạt khoảng 120 triệu đồng/kg và được thị trường tiêu dùng đón nhận tích cực. Tới đây doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu phát triển thêm sản phẩm mới như trà túi lọc đông trùng hạ thảo và sản phẩm chăm sóc da đông trùng hạ thảo đắp mặt nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ.

Hợp tác xã Tiến Đạt, thôn C17, phường Mường Thanh ngay từ khi thành lập, đã đầu tư đồng bộ nhiều thiết bị như máy sấy khô, máy đảo gia vị, máy hàn nhiệt, máy đóng gói thông minh... Theo chia sẻ của chị Cà Thị Hoa, thành viên hợp tác xã: Nhờ áp dụng công nghệ trong toàn bộ quy trình sản xuất, các sản phẩm chế biến từ ngô nếp tím của hợp tác xã giữ được màu sắc, hương vị đặc trưng và kéo dài thời gian bảo quản. Hiện nay, hợp tác xã có 5 sản phẩm chính gồm: Ngô nếp tím vị mật ong, vị phô mai, vị xóc mắm, vị xóc mắm cay và nguyên vị. Việc đưa máy móc vào sản xuất không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn giảm đáng kể chi phí nhân công, nâng cao hiệu quả sản xuất và tạo điều kiện mở rộng quy mô tiêu thụ.

Ứng dụng khoa học công nghệ trong chế biến đang tạo động lực quan trọng để ngành nông nghiệp Điện Biên chuyển dịch từ sản xuất nhỏ lẻ sang hướng hàng hóa chuyên nghiệp. Trước đây nhiều sản phẩm chỉ tiêu thụ ở quy mô địa phương thì nay đã từng bước mở rộng ra thị trường ngoài tỉnh.

Công nghiệp chế biến được xác định là khâu quan trọng trong chuỗi giá trị nông sản, góp phần gia tăng giá trị sản phẩm, giảm áp lực tiêu thụ nguyên liệu thô và nâng cao thu nhập cho người dân. Việc phát triển các dây chuyền chế biến hiện đại không chỉ giúp kéo dài thời gian bảo quản nông sản mà còn tạo ra nhiều sản phẩm mới, đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường.

Tuy nhiên, để ngành chế biến nông sản phát triển bền vững, ngoài sự chủ động của doanh nghiệp và hợp tác xã, hộ kinh doanh, rất cần sự đồng hành từ phía Nhà nước thông qua chính sách hỗ trợ tiếp cận công nghệ, vốn đầu tư, xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu. Việc chuyển từ sản xuất theo số lượng sang chú trọng chất lượng được xác định là chìa khóa giúp tạo thêm giá trị gia tăng, tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm trên thị trường, góp phần xây dựng niềm tin của người tiêu dùng đối với nông sản Điện Biên.