Thực tế cho thấy, dù sở hữu tài nguyên du lịch phong phú, nhưng việc tiếp cận Điện Biên vẫn là một thách thức đối với du khách trong và ngoài nước. Hệ thống đường bộ đến Điện Biên phải vượt qua những cung đèo quanh co, hiểm trở. Các tuyến huyết mạch quốc lộ 279, quốc lộ 12 dù đã được quan tâm song vẫn thường xuyên tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, sạt lở vào mùa mưa lũ, khiến hành trình từ thủ đô Hà Nội - trung tâm Điện Biên phải mất từ 10 - 12 giờ di chuyển liên tục.

Nhiều doanh nghiệp lữ hành lớn từng chia sẻ khi tham gia các chuyến khảo sát du lịch tại tỉnh rằng, họ rất muốn xây dựng các tour du lịch định kỳ đưa khách đến Điện Biên, nhưng quãng đường quá xa và thời gian di chuyển chiếm gần nửa hành trình khiến sức cạnh tranh của điểm đến bị sụt giảm. Theo phân tích của nhiều chuyên gia tại các hội nghị xúc tiến về du lịch Điện Biên, chi phí logistics (chi phí trung gian) và thời gian di chuyển chiếm tỷ trọng lớn trong quyết định lựa chọn điểm đến. Nếu không cải thiện hạ tầng giao thông, Điện Biên sẽ khó cạnh tranh với các địa phương đã có hệ thống kết nối thuận lợi hơn như Lào Cai, Sơn La.

Trong phiên đối thoại thứ tư thuộc vòng đối thoại địa phương của Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam (VPSF) 2026, diễn ra tại tỉnh Điện Biên, trên cơ sở khảo sát thực trạng, nhiều tham luận chỉ rõ 1 trong 4 nhóm rào cản căn bản hạn chế sự phát triển kinh tế của địa phương là hạ tầng giao thông và chi phí logistics cao. Nỗi lo về giao thông không dừng lại ở cửa ngõ vào tỉnh mà hiện hữu ngay trên con đường tìm đến các bản làng du lịch. Không ít bản làng vùng sâu, vùng xa được đánh giá có tiềm năng, song lại chưa thể đầu tư phát triển du lịch cộng đồng cũng bởi rào cản giao thông.

Không phải cho đến giờ Điện Biên mới nhìn nhận và xác định tầm quan trọng của giao thông đối với phát triển du lịch. Trong các nghị quyết về phát triển kinh tế - xã hội, tỉnh đã thẳng thắn nhìn nhận hạ tầng giao thông là 1 trong 4 rào cản cốt lõi hạn chế sự phát triển. Trên thực tế, tỉnh đã thể hiện rõ quan điểm giao thông là “cánh cửa” mở ra cơ hội phát triển kinh tế nói chung, ngành du lịch nói riêng, thông qua việc tích cực kết nối, kêu gọi đầu tư và triển khai nhiều giải pháp cải thiện hạ tầng giao thông.

Việc nâng cấp, mở rộng Cảng Hàng không Điện Biên bước đầu mang lại hiệu quả rõ rệt, cho phép các dòng máy bay lớn như Airbus A321 hoạt động, kết nối trực tiếp Điện Biên với hai đầu cầu kinh tế Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Đây chính là “mạch máu” giao thông quan trọng giúp dòng khách quốc tế và khách phân khúc cao cấp dễ dàng tiếp cận với vùng di sản.

Tỉnh đã và đang quyết liệt triển khai dự án trọng điểm cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu Tây Trang (giai đoạn 1). Với tổng mức đầu tư hơn 23.000 tỷ đồng, chiều dài khoảng 48,3km, dự án dự kiến khởi công vào tháng 10/2026 sẽ là “cú hích” lịch sử, phá vỡ thế độc đạo, rút ngắn thời gian di chuyển từ các tỉnh miền xuôi lên Điện Biên. Bên cạnh đó, tỉnh đang nghiên cứu mô hình đối tác công - tư (PPP) trong quản lý và khai thác hạ tầng du lịch di sản theo Chỉ thị 08/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, nhằm huy động tối đa nguồn lực xã hội hóa.

Tại hội nghị xúc tiến đầu tư tỉnh Điện Biên năm 2026, đại diện nhà đầu tư - Tập đoàn Sun Group đã nhấn mạnh: Việc tỉnh tiếp tục ưu tiên đầu tư công cho các tuyến đường kết nối Điện Biên với Sơn La, Lai Châu và cửa khẩu Tây Trang; tuyến cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu Tây Trang đang được triển khai là động lực hạ tầng quan trọng bậc nhất. Phía đơn vị đề xuất thí điểm mô hình PPP trong du lịch di sản theo nguyên tắc lợi ích hài hòa - rủi ro chia sẻ theo Chỉ thị 08/CT-TTg năm 2024 của Thủ tướng Chính phủ, và đưa dự án đường sắt Hà Nội - Điện Biên vào lộ trình nghiên cứu đầu tư theo đúng định hướng của Quy hoạch vùng đã được phê duyệt.

Song song với các dự án nghìn tỷ của Trung ương, Điện Biên đã lồng ghép khéo léo các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số để cải tạo các tuyến đường “xương cá” vào bản làng. Đồng thời, phát huy tối đa nội lực và huy động sức mạnh từ chính cộng đồng để cải thiện giao thông tại chỗ.

Tại bản Lồng (xã Quài Tở), với định hướng phát triển du lịch cộng đồng, từ năm 2024, chính quyền địa phương đã quan tâm đầu tư, cải thiện ý thức cộng đồng về cải tạo, nâng cấp và gìn giữ hạ tầng du lịch. Anh Mùa A Sình, Trưởng ban Quản lý du lịch bản Lồng chia sẻ, trước đây bà con thường coi đảm bảo giao thông là việc của nhà nước. Nhưng từ khi được tuyên truyền, hỗ trợ phát triển du lịch tại bản thì người dân đã nhận thức rõ vai trò của mình và chủ động tham gia tích cực.

“Bà con đã cùng nhau mở gần 500m đường đến các điểm ngắm bình mình săn mây, ngắm ruộng bậc thang; đường vào hang cọp; làm bậc thang vào đá mũi rồng... Để đảm bảo giao thông thuận tiện cho du khách, bà con thường xuyên cải tạo, khơi thông tuyến đường vào bản, trồng hoa, tạo cảnh quan…”, anh Sình cho hay.

Tại bản Nặm Cứm (xã Nà Tấu), phong trào tự quản và tu sửa đường giao thông nông thôn đã trở thành nét đẹp trong cộng đồng. Người dân hiểu rằng, có đường tốt thì mới có khách du lịch, có khách du lịch thì đời sống mới khấm khá. Hình ảnh cán bộ, nhân dân cùng nhau vác đá, khơi thông cống rãnh, trồng hoa dọc các tuyến đường dẫn vào khu lưu trú cộng đồng trở nên quen thuộc, như một hành động “đánh thức” du lịch bản địa.

Nghị quyết về phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035, tỉnh đặt mục tiêu phấn đấu có ít nhất 7 điểm du lịch cộng đồng được công nhận điểm du lịch cấp tỉnh, trong đó phấn đấu đưa bản Nà Sự (xã Mường Chà) trở thành mô hình tiêu biểu đạt tiêu chuẩn du lịch cộng đồng ASEAN. Mục tiêu đến năm 2030, các điểm du lịch cộng đồng sẽ đóng góp phục vụ từ 15 - 20% tổng lượng khách đến tỉnh.

Để hiện thực hóa mục tiêu về du lịch, UBND tỉnh đã đề ra 11 nhiệm vụ chính, trong đó nhấn mạnh việc tiếp tục đầu tư đồng bộ hạ tầng kết nối. Không chỉ là đường nhựa, đường bê tông, mà còn là hạ tầng số, trạm dừng nghỉ và dịch vụ bổ trợ dọc tuyến. Tỉnh khuyến khích các tổ chức, hộ gia đình tham gia đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch theo hướng bền vững, không phá vỡ cảnh quan tự nhiên.

Sự chuyển mình của giao thông Điện Biên những năm qua không chỉ là câu chuyện của cây cầu, con đường, mà quan trọng hơn là tầm nhìn và khát vọng vươn lên. Từ việc tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng bằng các dự án cao tốc lớn, đến việc khơi dậy sức mạnh nội lực từ các bản làng, tỉnh đang từng bước mở “cánh cửa” giao thông, góp phần đưa Điện Biên trở thành điểm đến hàng đầu của khu vực Tây Bắc.