Dự án Đầu tư đoạn tuyến cao tốc Sơn La – Điện Biên – Cửa khẩu Tây Trang (giai đoạn 1) được xác định là công trình hạ tầng giao thông chiến lược, mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tỉnh Điện Biên và khu vực Tây Bắc. Theo báo cáo của Ban Quản lý dự án các công trình giao thông tỉnh Điện Biên, tuyến cao tốc có chiều dài khoảng 48,3km, điểm đầu kết nối với đoạn tuyến cao tốc qua tỉnh Sơn La và điểm cuối tại phường Mường Thanh, tỉnh Điện Biên. Dự án được đầu tư quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh, nền đường rộng 22m, vận tốc thiết kế 80km/h, gồm 5 nút giao liên thông, hệ thống cầu, hầm và giao thông thông minh đồng bộ. Tổng mức đầu tư toàn dự án dự kiến 23.252 tỷ đồng, trong đó Dự án thành phần 1 về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có tổng mức đầu tư 1.424 tỷ đồng từ ngân sách địa phương; Dự án thành phần 2 đầu tư xây dựng tuyến chính có tổng mức đầu tư 21.828 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương. Điểm đáng chú ý của dự án không chỉ nằm ở quy mô đầu tư lớn mà còn ở tầm nhìn phát triển dài hạn mà tuyến cao tốc mang lại. Đây là công trình mang “khát vọng lịch sử của đồng bào Tây Bắc”, góp phần hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc theo quy hoạch quốc gia, đồng thời tạo đột phá về liên kết vùng giữa Điện Biên – Sơn La – Hòa Bình – Hà Nội. 

Nhiều năm qua, giao thông vẫn được xem là “điểm nghẽn” lớn nhất đối với phát triển kinh tế - xã hội của Điện Biên. Địa hình chia cắt, phụ thuộc chủ yếu vào các tuyến quốc lộ đèo dốc như Quốc lộ 6, Quốc lộ 279 khiến chi phí vận tải cao, thời gian di chuyển kéo dài, khả năng kết nối thị trường còn hạn chế. Vì vậy, việc hình thành tuyến cao tốc mới được kỳ vọng sẽ từng bước phá thế “độc đạo”, mở thêm trục giao thông chiến lược kết nối Tây Bắc với vùng đồng bằng và các trung tâm kinh tế lớn. Không chỉ phục vụ giao thông, dự án còn mở ra dư địa phát triển mới cho nhiều lĩnh vực. Theo định hướng của tỉnh Điện Biên, tuyến cao tốc sẽ tạo điều kiện thu hút đầu tư vào công nghiệp chế biến, logistics, thương mại, dịch vụ và du lịch; đồng thời hình thành các không gian đô thị, khu dịch vụ mới dọc tuyến đường. Đối với các địa phương vùng dự án, kỳ vọng về sự thay đổi đang hiện hữu rõ nét. Tại xã Mường Lạn – Nơi được lựa chọn tổ chức lễ động thổ, cấp ủy, chính quyền địa phương đánh giá tuyến cao tốc sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ cho kinh tế nông nghiệp, du lịch và thương mại địa phương. Các sản phẩm nông nghiệp như cà phê, cây ăn quả, sản phẩm OCOP sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để tiếp cận thị trường lớn nhờ giảm thời gian và chi phí vận chuyển. Cùng với đó, những tiềm năng du lịch sinh thái, trải nghiệm của Mường Lạn như thác Hua Chăn, suối Nậm Hóa, bãi đá tai mèo bản Pha Hún hay các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, Mông, Khơ Mú cũng được kỳ vọng sẽ có cơ hội “đánh thức” khi hạ tầng giao thông được cải thiện. 

Đáng chú ý, tỉnh triển khai dự án một cách đặc biệt, thay vì tập trung ngay vào thi công tuyến chính, tỉnh lựa chọn tách riêng Dự án thành phần 1 về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để triển khai trước. Việc ưu tiên tái định cư trước nhằm bảo đảm nguyên tắc “Tái định cư phải đi trước một bước”, tạo mặt bằng sạch và ổn định đời sống cho người dân trước khi triển khai xây dựng tuyến chính. Theo kế hoạch, Dự án thành phần 1 sẽ thu hồi khoảng 766,29ha đất, bố trí tái định cư cho khoảng 276 hộ dân và xây dựng 6 điểm tái định cư trên toàn tuyến. Đây được xem là khâu có ý nghĩa quyết định tới tiến độ và sự đồng thuận xã hội đối với toàn bộ dự án. Trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng lớn gặp khó khăn bởi giải phóng mặt bằng, việc Điện Biên chủ động triển khai tái định cư trước cho thấy quyết tâm chính trị lớn của địa phương trong việc đẩy nhanh tiến độ dự án chiến lược này. Quan trọng hơn, cách làm này thể hiện định hướng phát triển đặt người dân ở vị trí trung tâm, hướng tới mục tiêu người dân có nơi ở mới tốt hơn hoặc ít nhất bằng nơi ở cũ.

Nếu được triển khai đúng tiến độ trong giai đoạn 2026 – 2030, tuyến cao tốc Sơn La – Điện Biên – Cửa khẩu Tây Trang sẽ không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn mở ra cơ hội tái định vị vai trò của Điện Biên trên bản đồ kinh tế khu vực Tây Bắc. Lễ động thổ Dự án thành phần 1 vào ngày 20/5 tới đây, không chỉ mang ý nghĩa khởi đầu cho một công trình giao thông trọng điểm mà còn là thông điệp về khát vọng phát triển, tinh thần chủ động và quyết tâm bứt phá của Điện Biên trong giai đoạn mới.