Vành đai 5 cần được nhìn như một hành lang phát triển

Phát biểu về Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, ĐBQH Tạ Thị Yên, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Công tác đại biểu cho rằng cần nhìn nhận dự án không chỉ là một tuyến giao thông mà là một hành lang phát triển, có khả năng kết nối các cao tốc hướng tâm, trung tâm sản xuất, logistics, cảng biển, cảng hàng không và mở thêm không gian phát triển.

Theo đại biểu, với chiều dài khoảng 349 km, Vành đai 5 có ý nghĩa mở rộng cơ hội tiếp cận Vùng Thủ đô và các đầu mối kinh tế lớn với khu vực trung du, miền núi phía Bắc và các địa bàn phía Tây. Vì vậy, khi xác định thứ tự ưu tiên đầu tư cần tính đến hiệu quả kết nối liên vùng và khả năng mở không gian phát triển, bên cạnh lưu lượng và khả năng cân đối vốn.

Trong điều kiện nguồn lực có hạn, đại biểu đề nghị không dàn đều vốn theo địa giới hành chính hoặc chiều dài tuyến, mà ưu tiên những đoạn có thể khai thác độc lập, tạo hiệu quả mạng lưới ngay. Bên cạnh đó cần đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng và chuẩn bị nguồn vật liệu.

ĐBQH Tạ Thị Yên nhấn mạnh, điều quan trọng không chỉ là xây dựng được công trình mà phải bảo đảm công trình tạo ra hiệu quả phát triển tương xứng với nguồn lực đầu tư của quốc gia.

Liên quan đến cơ chế, chính sách đặc thù thực hiện Dự án, ĐBQH Lò Thị Luyến, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên đồng tình với việc khai thác giá trị tăng thêm từ đất tại khu vực hai bên tuyến để tạo nguồn lực đầu tư. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị quy định cụ thể tỷ lệ phân chia giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương từ giá trị tăng thêm này, tạo cơ sở minh bạch, thống nhất và tăng tính chủ động cho địa phương.

Đề xuất khung cơ chế chung cho các dự án hạ tầng

Từ thực tiễn triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn, ĐBQH Lò Thị Luyến đề nghị Quốc hội nghiên cứu xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù mang tính thống nhất, áp dụng chung đối với các dự án phát triển kết cấu hạ tầng thuộc Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, trong đó có tuyến cao tốc Hà Nội - Hòa Bình - Sơn La - Điện Biên.

Theo đại biểu, thay vì mỗi dự án phải xây dựng một nghị quyết, một cơ chế đặc thù riêng, có thể nghiên cứu xây dựng một khung cơ chế chung, trong đó xác định rõ nhóm chính sách được áp dụng, điều kiện, tiêu chí, thẩm quyền quyết định, trách nhiệm của các cơ quan và cơ chế kiểm tra, giám sát. Khi đáp ứng đủ điều kiện, các dự án có thể được áp dụng ngay cơ chế, chính sách đã được xác lập, qua đó rút ngắn trình tự, thủ tục, giảm thời gian chuẩn bị và triển khai.

Đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 4 dự thảo Nghị quyết quy định cho phép các địa phương đang thực hiện các dự án phát triển kết cấu hạ tầng thuộc Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng được áp dụng các nhóm cơ chế, chính sách quy định tại khoản 3 đến khoản 9 Điều 3 của dự thảo Nghị quyết.

“Việc áp dụng một cơ chế chung sẽ góp phần rút ngắn trình tự, thủ tục đầu tư, giảm thời gian chuẩn bị và triển khai dự án; qua đó đẩy nhanh tiến độ, khơi thông nguồn lực, sớm đưa công trình vào khai thác và phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư, tạo động lực tăng trưởng 2 con số và bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh”, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh khẳng định.

Đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng cần đầu tư đồng bộ, tính toán hiệu quả dài hạn

Đối với việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, ĐBQH Tạ Thị Yên cơ bản thống nhất với sự cần thiết điều chỉnh Dự án.

Theo đại biểu, đây là dự án hạ tầng chiến lược, quy mô rất lớn, tác động vượt ra ngoài phạm vi các địa phương có tuyến đi qua. Vì vậy, dự án cần được tiếp cận là một hành lang liên vận, kết nối cửa khẩu Lào Cai, Vùng Thủ đô và hệ thống cảng biển Hải Phòng. Hiệu quả của dự án không chỉ phụ thuộc vào đường ray mà còn ở ga cửa khẩu, thủ tục thông quan, ứng dụng công nghệ trong quản lý, vận hành và khả năng kết nối với cảng, cảng cạn, logistics.

“Tôi đề nghị Chính phủ ngay từ bước nghiên cứu khả thi xây dựng phương án khai thác đồng bộ cho toàn hành lang, bảo đảm khi tuyến đường sắt vận hành thì kết nối, thông quan và logistics cũng sẵn sàng tương ứng. Đồng thời, cần quan tâm tính tương thích của tiêu chuẩn kỹ thuật phục vụ liên vận quốc tế, gắn đầu tư với chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực để từng bước nâng cao năng lực làm chủ công nghệ đường sắt”, đại biểu Tạ Thị Yên nhấn mạnh.

Về nguồn lực, sau điều chỉnh, sơ bộ tổng mức đầu tư Dự án tăng từ khoảng 203 nghìn tỷ đồng lên 289 nghìn tỷ đồng; nhu cầu vốn giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 224,6 nghìn tỷ đồng, trong khi kế hoạch đầu tư công trung hạn hiện mới bố trí khoảng 148,5 nghìn tỷ đồng.

ĐBQH Tạ Thị Yên cho rằng, cần xây dựng phương án tài chính cho toàn bộ vòng đời Dự án, bao gồm doanh thu, chi phí vận hành - bảo trì, nguồn bù đắp, nghĩa vụ trả nợ và các kịch bản khi vốn vay chậm thu xếp hoặc sản lượng vận tải thấp hơn dự báo.

Đáng chú ý, đại biểu đề nghị phân định rõ những nội dung Quốc hội quyết định và những nội dung giao Chính phủ và cơ quan có thẩm quyền chủ động xử lý. Đại biểu cho rằng, không quy định quá cụ thể những thông số kỹ thuật còn phải tiếp tục tối ưu trong quá trình khảo sát, thiết kế nhưng Quốc hội cần giữ quyền quyết định đối với những nội dung làm thay đổi bản chất chủ trương đầu tư như mục tiêu, phạm vi, quy mô cơ bản, tổng mức đầu tư và cơ cấu nguồn lực.

“Phân cấp chỉ có ý nghĩa khi thẩm quyền đủ rõ để quyết nhanh và trách nhiệm đủ rõ để không đùn đẩy”, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Công tác đại biểu khẳng định.