Từ chính sách hỗ trợ đến sản phẩm du lịch đặc trưng

Lợi thế du lịch của Điện Biên không chỉ nằm ở những địa danh đã tạo dựng thương hiệu mà còn hiện diện trong đời sống văn hóa, phong tục, tập quán, kiến trúc nhà ở, ẩm thực và sinh hoạt thường ngày của đồng bào các dân tộc. Ở nhiều địa phương, cảnh quan thiên nhiên còn giữ được nét hoang sơ, không gian văn hóa truyền thống tại các bản làng vẫn được gìn giữ. Đây là nguồn tài nguyên quý để phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm, khám phá thiên nhiên và tìm hiểu văn hóa bản địa. Tuy nhiên, tiềm năng chỉ thực sự trở thành lợi thế khi được khai thác đúng hướng, gắn với sản phẩm đặc trưng, dịch vụ chất lượng và những trải nghiệm mang dấu ấn riêng.

Đồng chí Nguyễn Văn Thắng, Phó Bí thư Tỉnh ủy kiểm tra thực địa việc triển khai Dự án phát triển văn hóa, góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh. Ảnh Trần Lâm (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch)

Nhằm tạo thêm động lực cho ngành Du lịch, ngày 29/6/2026, HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết số 16/2026/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ phát triển sản phẩm du lịch trên địa bàn tỉnh. Nghị quyết tập trung hỗ trợ các nội dung thiết thực như: Phát triển kinh doanh du lịch, du lịch cộng đồng, quảng bá, chuyển đổi số và đào tạo nguồn nhân lực. Đây là những khâu quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường và từng bước hình thành những điểm đến có sức hấp dẫn. Thông qua chính sách, những giá trị vốn có trong đời sống cộng đồng có thêm điều kiện được khai thác bài bản. Người dân không chỉ là chủ thể gìn giữ văn hóa mà còn trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ, xây dựng sản phẩm và hưởng lợi từ hoạt động du lịch. Qua đó, mở rộng sinh kế, thúc đẩy kinh tế nông thôn, đồng thời nâng cao ý thức bảo tồn bản sắc văn hóa, tài nguyên và môi trường.

Để chính sách sớm đi vào cuộc sống, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành, địa phương tổ chức tuyên truyền, phổ biến nội dung Nghị quyết. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND các xã, phường, Hiệp hội Du lịch tỉnh và các tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ du lịch triển khai những nội dung liên quan. Chính sách cũng được giới thiệu đến Hiệp hội Du lịch Việt Nam, các cơ quan quản lý du lịch, hiệp hội du lịch các tỉnh, thành phố và doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ lữ hành, nhằm mở rộng khả năng kết nối, hợp tác trong phát triển sản phẩm.

Cùng với tuyên truyền, việc phổ biến chính sách được lồng ghép trong các lớp tập huấn về du lịch, với sự tham gia của cán bộ văn hóa cấp xã, viên chức các trung tâm dịch vụ tổng hợp, đơn vị xúc tiến du lịch, doanh nghiệp, hợp tác xã du lịch cộng đồng và các hộ gia đình tại bản du lịch. Qua đó, từng bước nâng cao nhận thức, giúp những đối tượng trực tiếp tham gia làm du lịch nắm bắt được cơ chế hỗ trợ và chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là xây dựng các bản du lịch cộng đồng tiêu biểu, tạo điểm nhấn cho sản phẩm du lịch của tỉnh. Theo Nghị quyết số 12-NQ/TU ngày 31/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển du lịch tỉnh Điện Biên giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035, toàn tỉnh phấn đấu có 7 bản du lịch cộng đồng gồm: Nà Sự (xã Mường Chà), A Pa Chải (xã Sín Thầu), Quan Chiêng (phường Mường Lay), Lồng (xã Quài Tở), Phiêng Lơi (phường Điện Biên Phủ), Che Căn (xã Mường Phăng) và Huổi Nhả (xã Mường Pồn).

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ngày 12/10/2026, đồng chí Nguyễn Minh Phú, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã chủ trì cuộc họp đánh giá tiến độ, thống nhất các nhiệm vụ triển khai xây dựng bản du lịch cộng đồng tiêu biểu. Tại cuộc họp, những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện được tập trung rà soát, làm rõ, nhất là các điều kiện về cơ sở vật chất, dịch vụ và khả năng đáp ứng tiêu chí của từng địa phương. Đồng chí đề nghị các địa phương rà soát kết quả thực hiện, xác định rõ những nhiệm vụ chưa hoàn thành, xây dựng kế hoạch cụ thể, tập trung nguồn lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc để đẩy nhanh tiến độ xây dựng các bản du lịch cộng đồng. Đồng chí yêu cầu các xã, phường chủ động triển khai các nghị quyết, kế hoạch của Tỉnh ủy và Nghị quyết số 16/2026/NQ-HĐND của HĐND tỉnh. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch được giao sớm xây dựng bộ tiêu chí về bản du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh làm căn cứ thống nhất trong quá trình triển khai.

Cùng với chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ, tỉnh đang từng bước hoàn thiện cơ sở pháp lý, tạo thuận lợi cho quá trình tổ chức thực hiện chính sách. Ngày 13/10/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 82/2026/QĐ-UBND quy định hồ sơ, trình tự, thủ tục thực hiện hỗ trợ phát triển sản phẩm du lịch trên địa bàn tỉnh. Tiếp đó, ngày 20/10/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 2347/QĐ-UBND công bố thủ tục hành chính mới trong lĩnh vực du lịch thuộc phạm vi chức năng quản lý của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Việc cụ thể hóa quy trình, thủ tục là bước quan trọng để các địa phương, tổ chức, cá nhân xác định điều kiện thụ hưởng, chủ động hoàn thiện hồ sơ và tiếp cận chính sách. Khi cơ chế hỗ trợ được hướng dẫn rõ ràng, công khai, những vướng mắc trong quá trình triển khai sẽ từng bước được tháo gỡ, tạo sự thống nhất giữa các địa bàn.

Gỡ điểm nghẽn, tạo chuyển biến từ cơ sở

Cơ chế hỗ trợ đã được ban hành, quy trình thực hiện từng bước hoàn thiện. Tuy nhiên, để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, khâu tổ chức thực hiện tại cơ sở có ý nghĩa quyết định. Thực tế cho thấy, tiến độ triển khai một số nhiệm vụ vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Công tác thuê chuyên gia phát triển du lịch cộng đồng, chuẩn bị hồ sơ đề nghị hỗ trợ ở nhiều nơi chưa được quan tâm đúng mức. Một số địa phương còn lúng túng trong xác định đối tượng, trình tự và thủ tục thực hiện.

Những hạn chế này cho thấy, bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế, cần tăng cường hướng dẫn, đôn đốc và nâng cao tính chủ động của chính quyền cơ sở. Mỗi địa phương cần bắt đầu từ việc đánh giá đúng tiềm năng, lợi thế, xác định sản phẩm có khả năng khai thác, nhu cầu hỗ trợ và điều kiện thực tế của từng bản. Phương án phát triển phải xuất phát từ đặc trưng văn hóa, cảnh quan và khả năng phục vụ của cộng đồng, tránh đầu tư dàn trải hoặc hình thành những sản phẩm thiếu bản sắc, khó duy trì lâu dài.

Đặc biệt, người dân phải thực sự trở thành chủ thể trong phát triển du lịch cộng đồng. Chính quyền địa phương giữ vai trò định hướng, kết nối và hỗ trợ; cơ quan chuyên môn hướng dẫn về nghiệp vụ, tiêu chuẩn dịch vụ; doanh nghiệp tham gia liên kết, quảng bá và đưa khách đến với điểm du lịch. Trong khi đó, cộng đồng dân cư trực tiếp gìn giữ bản sắc văn hóa, tổ chức các hoạt động trải nghiệm và cung cấp dịch vụ. Khi các chủ thể cùng tham gia, chia sẻ trách nhiệm và lợi ích, sản phẩm du lịch mới có nền tảng để phát triển ổn định, bền vững.

Cùng với nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo tồn các giá trị văn hóa nguyên bản cần được xác định là nguyên tắc xuyên suốt. Phát triển du lịch không đồng nghĩa với thay đổi hay thương mại hóa đời sống cộng đồng. Việc khai thác văn hóa phải dựa trên sự tôn trọng phong tục, tập quán, gìn giữ không gian sống và phát huy những giá trị tốt đẹp được trao truyền qua nhiều thế hệ. Bản sắc càng được bảo tồn và thể hiện rõ nét trong sản phẩm thì điểm đến càng có cơ hội tạo dấu ấn riêng, nâng cao sức cạnh tranh.

Yêu cầu về nguồn lực cũng đặt ra không nhỏ trong quá trình triển khai chính sách. Năm 2026, tổng nhu cầu kinh phí thực hiện các nhiệm vụ là 980 triệu đồng, trong đó Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch 500 triệu đồng, UBND xã Mường Phăng 480 triệu đồng. Năm 2027, tổng nhu cầu kinh phí dự kiến hơn 32,5 tỷ đồng. Mức kinh phí dự kiến tăng lên cho thấy quy mô nhiệm vụ và yêu cầu đầu tư trong giai đoạn tới khá lớn, đòi hỏi phải có kế hoạch phân bổ nguồn lực hợp lý, bảo đảm đúng mục tiêu và hiệu quả. Trong điều kiện đó, việc lựa chọn nhiệm vụ ưu tiên cần được tính toán trên cơ sở tiềm năng, tính khả thi và khả năng tạo chuyển biến thực chất.

Bên cạnh việc tháo gỡ khó khăn trong tổ chức thực hiện, tỉnh cũng đang rà soát, điều chỉnh chính sách để phù hợp hơn với thực tiễn. Trên cơ sở đề nghị của Đảng ủy xã Sín Thầu, UBND tỉnh đăng ký xây dựng Nghị quyết của HĐND tỉnh sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 16/2026/NQ-HĐND, trong đó điều chỉnh đối tượng áp dụng chính sách đối với bản du lịch cộng đồng từ bản A Pa Chải thành bản Tá Miếu trong thời gian tới.

Khi mỗi bản làng biết phát huy thế mạnh riêng, mỗi sản phẩm mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa và người dân thực sự được hưởng lợi từ du lịch, những tiềm năng của vùng đất cực Tây Tổ quốc sẽ có thêm cơ hội được đánh thức, từng bước chuyển hóa thành động lực phát triển kinh tế và sức hấp dẫn bền vững của Điện Biên.

Bài: Minh Thùy