Không phải ngẫu nhiên cà phê và mắc ca được xác định là hai cây trồng chiến lược trong Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh (Nghị quyết 11). Đó là kết tinh của một quá trình nghiên cứu kỹ lưỡng, đánh giá toàn diện tiềm năng, lợi thế và những điểm nghẽn của nền nông nghiệp để đưa ra quyết sách mang tầm chiến lược. Từ đó mở ra cuộc tái cơ cấu, từng bước chuyển nền nông nghiệp Điện Biên từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển hàng hóa tập trung, xanh, thông minh, bền vững.

Không bằng lòng với hiện tại

Trên những triền đồi trải dài của Điện Biên, cây cà phê và mắc ca đã bén rễ từ nhiều năm trước, từng bước khẳng định vị thế là những cây trồng chủ lực, có giá trị kinh tế cao. Sau 5 năm thực hiện Nghị quyết số 09-NQ/TU, ngày 29/7/2021 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025, diện tích cả hai loại cây đều tăng. Từ 3.220ha cà phê ban đầu lên khoảng 10.859ha; mắc ca mở rộng từ 265ha lên khoảng 13.860ha, đưa Điện Biên trở thành tỉnh có diện tích mắc ca lớn thứ hai và diện tích cà phê Arabica lớn thứ ba cả nước. Đó là thành quả của quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Đảng bộ tỉnh. Thế nhưng, Đảng bộ tỉnh không nhìn vào những con số tăng trưởng để bằng lòng với kết quả đạt được.

Trong khi nhiều địa phương xem việc gia tăng diện tích cây trồng là thước đo thành công thì Nghị quyết 11 đi thẳng vào những tồn tại. Đó là phần lớn diện tích phát triển theo quy mô hộ gia đình, phân tán, thiếu liên kết. Nông dân chủ yếu bán quả tươi hoặc sản phẩm sơ chế nên giá trị gia tăng thấp, phụ thuộc nhiều vào thương lái và thị trường. Công nghiệp chế biến còn hạn chế, trong khi các chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ chưa hình thành rõ nét. Thực tế đó cho thấy, nếu chỉ tiếp tục mở rộng diện tích mà không thay đổi tư duy phát triển thì cà phê và mắc ca khó có thể trở thành động lực tăng trưởng của ngành nông nghiệp.

Việc nhận diện đầy đủ, khách quan những hạn chế không phải để phủ nhận thành quả đã đạt được, mà là cơ sở quan trọng để Đảng bộ tỉnh hoạch định chiến lược phát triển mới với tầm nhìn dài hạn. Từ thực tiễn đó, Đảng bộ tỉnh xác định: Một nền nông nghiệp muốn phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào mở rộng diện tích cây trồng. Điều quan trọng hơn là phải lựa chọn đúng ngành hàng có lợi thế cạnh tranh, tổ chức lại sản xuất theo quy mô lớn, gắn với doanh nghiệp, thị trường và công nghiệp chế biến. Chỉ khi hình thành được chuỗi liên kết khép kín từ sản xuất, thu mua, chế biến đến tiêu thụ, nông sản mới tạo ra giá trị gia tăng cao và trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tại hội nghị lấy ý kiến tham gia hoàn thiện dự thảo Nghị quyết 11 do UBND tỉnh tổ chức ngày 24/12/2025, các đại biểu đã thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế trong phát triển hai ngành hàng chủ lực. Nhiều ý kiến cho rằng việc phát triển cà phê và mắc ca thời gian qua chủ yếu tập trung vào mở rộng diện tích, trong khi quy hoạch vùng nguyên liệu chưa thật sự đồng bộ; hạ tầng phục vụ sản xuất, chế biến còn thiếu; liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chưa bền chặt. Chính vì vậy, cần có một nghị quyết chuyên đề với những mục tiêu, giải pháp đủ mạnh để tạo bước đột phá, đưa hai ngành hàng phát triển theo chuỗi giá trị, nâng cao sức cạnh tranh và gia tăng thu nhập cho người dân.

Nghị quyết 11 được Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành không chỉ trả lời câu hỏi “trồng cây gì” mà còn xác định rõ “trồng như thế nào”, “ai tham gia”, “sản phẩm bán cho ai” và “giá trị được tạo ra ở đâu”. Vì vậy, đây không đơn thuần là một nghị quyết về phát triển nông nghiệp, mà là quyết sách mở đầu cho một cuộc “cách mạng” tái cơ cấu ngành nông nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng của tỉnh.

Lựa chọn tầm nhìn chiến lược

Mỗi quyết sách mang tính bước ngoặt đều bắt nguồn từ một tầm nhìn đủ xa và sự lựa chọn đúng. Với Nghị quyết 11, Đảng bộ tỉnh không chỉ đặt mục tiêu tái cơ cấu nông nghiệp mà còn xác định cà phê và mắc ca là hai ngành hàng chiến lược, có khả năng dẫn dắt tăng trưởng lâu dài. Sự lựa chọn này được xây dựng trên cơ sở đánh giá kỹ lưỡng về điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng, khí hậu, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và xu hướng phát triển của thị trường nông nghiệp hiện đại.

Ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Điện Biên sở hữu những vùng sinh thái phù hợp để phát triển cà phê chất lượng cao. Thực tiễn chứng minh, hạt cà phê Điện Biên có hương vị riêng, từng bước tạo dựng được thương hiệu trên thị trường trong nước và quốc tế. Trong khi đó, mắc ca được đánh giá là cây trồng có giá trị kinh tế cao, phù hợp với nhiều vùng đất đồi của tỉnh, có khả năng phát triển bền vững và mở ra dư địa lớn cho công nghiệp chế biến trong tương lai.

Điểm cốt lõi trong Nghị quyết 11 không nhìn cà phê và mắc ca như những cây trồng đơn thuần, mà xem đây là mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại. Từ quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung, thu hút doanh nghiệp đầu tư, phát triển công nghiệp chế biến, xây dựng thương hiệu đến mở rộng thị trường tiêu thụ đều được tính toán đồng bộ trong một chiến lược thống nhất. Từ tư duy phát triển theo diện tích, Nghị quyết 11 chuyển sang tư duy phát triển theo chuỗi giá trị; từ mục tiêu tăng sản lượng sang mục tiêu nâng cao giá trị gia tăng; từ sản xuất nhỏ lẻ sang nền nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn.

Sự lựa chọn cà phê và mắc ca phản ánh rõ tầm nhìn chiến lược, tư duy phát triển mới của Đảng bộ tỉnh: Lấy lợi thế làm nền tảng, lấy thị trường làm định hướng và lấy chuỗi giá trị làm động lực. Cà phê tạo nguồn thu ổn định trong trung hạn, mắc ca mở ra giá trị kinh tế dài hạn; một ngành hàng đã có nền móng vững chắc, một ngành hàng còn nhiều dư địa bứt phá. Khi được quy hoạch đồng bộ, phát triển theo chuỗi liên kết và ứng dụng khoa học - công nghệ, hai ngành hàng này sẽ bổ trợ cho nhau, tạo nên những vùng nguyên liệu quy mô lớn, hình thành hệ sinh thái nông nghiệp hiện đại và từng bước định vị thương hiệu nông sản Điện Biên trên bản đồ quốc gia cũng như quốc tế.

Đó chính là giá trị khác biệt của Nghị quyết 11. Không chỉ lựa chọn đúng cây trồng, mà còn lựa chọn đúng con đường phát triển. Bởi trong chiến lược ấy, cà phê và mắc ca không đơn thuần là những cây làm giàu, mà là “đòn bẩy” để tái cấu trúc toàn diện ngành nông nghiệp, tạo động lực lan tỏa sang chế biến, thương mại, dịch vụ, du lịch và nâng cao thu nhập cho người dân. Một quyết sách không chỉ giải bài toán tăng trưởng trước mắt, mà còn đặt nền móng cho diện mạo của nền nông nghiệp Điện Biên trong suốt nhiều năm tới.