Thời gian qua, nhiều khu tái định cư dành cho các hộ dân nằm trong vùng có nguy cơ lũ quét, sạt lở trên địa bàn tỉnh đã cơ bản hoàn thành. Thế nhưng đến nay, không ít hộ dân vẫn chưa thể chuyển đến nơi ở mới, bởi còn không ít khó khăn, vướng mắc; trong khi mùa mưa đang đến gần, nỗi lo mất an toàn vẫn hiện hữu.

Những năm gần đây, thiên tai diễn biến ngày càng cực đoan, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Tại nhiều xã trên địa bàn, thời gian qua có hàng trăm hộ dân bị ảnh hưởng bởi mưa lũ, sạt lở đất, sống trong vùng nguy hiểm cần được di dời; trong đó nhiều hộ dân đã được hỗ trợ di dời đến nơi ở mới.

Mường Luân là một trong những xã chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai. Với địa hình vùng sâu, chia cắt phức tạp, địa phương thường xuyên đối mặt với lũ ống, lũ quét, sạt lở đất và hạn hán. Đặc biệt, đợt thiên tai cuối tháng 7, đầu tháng 8/2025 đã gây thiệt hại lớn về tài sản, hoa màu, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sản xuất và tình hình ổn định dân cư.

Ông Nguyễn Trọng Huế, Chủ tịch UBND xã Mường Luân cho biết: Địa phương đã triển khai nhiều giải pháp khắc phục hậu quả thiên tai, hỗ trợ người dân ổn định cuộc sống. Xã đã hoàn thành việc rà soát, lập hồ sơ, ban hành quyết định phê duyệt và thực hiện hỗ trợ nhiều hộ dân bị ảnh hưởng, gồm hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở và di dời các hộ nằm trong vùng có nguy cơ sạt lở cao. Những hộ còn lại đang tiếp tục được hướng dẫn thực hiện theo phương án đã được phê duyệt.

Để đảm bảo an toàn cho người dân, Dự án Sắp xếp ổn định dân cư vùng có nguy cơ sạt lở cho 41 hộ dân bản Phiêng Muông, xã Mường Luân được triển khai trên diện tích 2ha, tổng mức đầu tư trên 25 tỷ đồng từ nguồn vốn hỗ trợ khắc phục hậu quả mưa lũ của Trung ương và địa phương. Theo thiết kế, mỗi hộ tái định cư được bố trí 200m² đất ở và hỗ trợ 30 triệu đồng chi phí di dời. Đến nay, các hạng mục cơ bản đã hoàn thành 97%.

Tương tự, tại xã Na Son, Dự án ổn định dân cư vùng có nguy cơ sạt lở cho 35 hộ dân bản Pá Chuông - Pá Dên với tổng mức đầu tư 16,5 tỷ đồng đã hoàn thành 95%.

Là một trong 41 hộ thuộc diện di dời của Dự án sắp xếp ổn định dân cư bản Phiêng Muông, ông Lò Văn Thực, trưởng bản cho biết: Cùng với chính quyền địa phương, tôi thường xuyên tuyên truyền, vận động người dân đồng thuận chuyển đến nơi ở mới. Tuy nhiên, do nhiều hộ vẫn còn băn khoăn về điều kiện sinh sống và sản xuất sau khi di dời nên mới có 21/41 hộ đồng thuận chuyển đến khu tái định cư.

Nguyên nhân khiến người dân bản Phiêng Muông, Pá Chuông - Pá Dên còn băn khoăn, lo lắng chưa muốn chuyển đến nơi ở mới là do hồ sơ thiết kế mặt bằng, bản đồ phân lô giải thửa đất khu tái định cư, chủ đầu tư (của 2 dự án trên) chưa bàn giao cho Mường Luân, Na Son nên việc tổ chức bốc thăm nhận đất ở chưa được thực hiện. Các thủ tục thu hồi đất tại nơi ở cũ thuộc vùng nguy cơ sạt lở cũng chưa được triển khai.

Tham gia đoàn kiểm tra, khảo sát của HĐND tỉnh vừa qua tại các xã, chúng tôi thấy còn nhiều tồn tại cần sớm khắc phục.

Như tại khu tái định cư Phiêng Muông, một số hạng mục rãnh thoát nước trên tuyến đường vào đã bị sạt lở, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến công trình. Tại khu tái định cư Pá Chuông - Pá Dên, phần taluy âm chưa được xây dựng kè bảo vệ, nguy cơ sạt lở lớn.

Khó khăn còn đến từ nguồn lực đầu tư. Dự án tái định cư Phiêng Muông mới được bố trí 19,8 tỷ đồng, đạt 78%; hiện còn hơn 5,5 tỷ đồng chưa được bố trí.

Bản Pa Xa Xá, xã Thanh Yên có 63 hộ dân nằm trong khu vực thường xuyên đối mặt với nguy cơ lũ ống, lũ quét và sạt lở đất. Dự án bố trí ổn định dân cư vùng thiên tai có kinh phí đầu tư 36,7 tỷ đồng đã nghiệm thu từ tháng 12/2024, song đến nay vẫn chưa có hộ dân nào được di dời đến nơi ở mới.

Qua khảo sát thực tế, đã bộc lộ nhiều bất cập như việc bố trí một số lô đất chưa phù hợp với mặt bằng và cao độ mặt đường; khu vực giáp suối chưa được xây dựng kè chống sạt lở và phòng lũ; hệ thống kè xuất hiện nhiều vết nứt kéo dài; một số vị trí nền đắp còn tiềm ẩn nguy cơ lún khi người dân xây dựng nhà ở.

Những khu tái định cư được kỳ vọng sẽ là nơi ở an toàn cho người dân vùng thiên tai đang dần hình thành. Thế nhưng, khi những vướng mắc chưa được giải quyết dứt điểm, người dân vẫn phải tiếp tục sống trong vùng nguy hiểm, thấp thỏm trước mỗi mùa mưa lũ.

Bài 2: Cần sự vào cuộc quyết liệt hơn