Tại bản Pa Xa (xã Thanh Yên), cây dứa từng chỉ được người dân trồng với quy mô nhỏ, chủ yếu phục vụ nhu cầu gia đình. Kể từ khi tỉnh triển khai chủ trương mở rộng vùng nguyên liệu, cùng với các chính sách hỗ trợ về giống, phân bón và chuyển giao kỹ thuật, đã mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho nhiều hộ dân.

Ông Lò Văn Thoan, Bí thư Chi bộ bản Pa Xa chia sẻ: “Các hộ trồng được hỗ trợ giống, phân bón và hướng dẫn quy trình kỹ thuật bài bản, nên quá trình trồng, chăm sóc cây dứa rất thuận lợi. Hiện nay đang tích cực chăm sóc diện tích đã trồng. Chúng tôi quyết tâm cùng chính quyền địa phương phát triển dứa thành mặt hàng nông sản thế mạnh, từng bước nâng cao thu nhập cho các hộ dân trong bản”.

Được biết đến là vùng trọng điểm cà phê của tỉnh, song những năm gần đây, xã Mường Ảng còn tập trung mở rộng diện tích cây ăn quả theo hướng hàng hóa. Toàn xã hiện có khoảng 150ha trồng cây ăn quả, chủ yếu là vú sữa Hoàng Kim và bưởi da xanh, sản lượng ước đạt gần 600 tấn/năm. Đơn cử như tại bản Noong Hang, Hợp tác xã (HTX) Mường Khoe Xanh đã trồng hơn 30ha cây ăn quả theo hướng hữu cơ, trong đó vú sữa Hoàng Kim là cây trồng chủ lực. Trung bình mỗi năm, HTX cung ứng ra thị trường trên 300 tấn quả sạch, mang lại doanh thu hàng tỷ đồng.

Anh Tòng Văn Pản, Phụ trách kỹ thuật HTX Mường Khoe Xanh cho biết: “Khí hậu và thổ nhưỡng tại Mường Ảng thích hợp cho các dòng cây ăn quả cao cấp. Sau 4 năm thử nghiệm, cây vú sữa Hoàng Kim cho thu hoạch ổn định, chất lượng tốt. Tới đây, HTX tiếp tục mở rộng quy mô, chuyển giao kỹ thuật và ký kết bao tiêu sản phẩm cho người dân địa phương”.

Còn theo ông Lù Minh Cường, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Mường Ảng: Bên cạnh duy trì diện tích cây cà phê, địa phương tập trung quy hoạch lại vùng trồng cây ăn quả theo hướng sản xuất hàng hóa. Trong đó ưu tiên mở rộng các loại cây có giá trị như vú sữa Hoàng Kim, bưởi da xanh; vận động người dân chuyển đổi các cây trồng hiệu quả kinh tế thấp sang trồng 2 loại cây ăn quả giá trị kinh tế cao này. Địa phương cũng tích cực thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu để ổn định giá thành, xây dựng vùng sản xuất đạt tiêu chuẩn an toàn và phát triển các sản phẩm OCOP, góp phần nâng cao giá trị nông sản.

Tại xã Tìa Dình, cây lê vàng được địa phương lựa chọn là cây trồng chủ lực, hướng tới xây dựng thương hiệu sản phẩm OCOP đặc trưng. Hưởng ứng chủ trương này, gia đình anh Vàng A Cử (bản Tân Lập) mạnh dạn chuyển đổi gần 2ha đất nương trồng ngô, sắn hiệu quả kinh tế thấp sang trồng lê vàng và cà phê. “Đây là cây trồng mới đối với bà con nên đòi hỏi nhiều công chăm sóc và kỹ thuật. Tuy nhiên, nhờ được cán bộ chuyên môn hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời, diện tích trồng lê của gia đình tôi phát triển tốt. Hy vọng trồng lê và cà phê sẽ cho thu nhập cao hơn trồng ngô, trồng sắn như trước đây” - Anh Cử cho hay.

Từ những mô hình mới bước đầu mang lại hiệu quả, cấp ủy, chính quyền xã Tìa Dình đang đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển cây ăn quả theo hướng hàng hóa, bám sát nhu cầu thị trường. Ông Bùi Xuân Thức, Chủ tịch UBND xã cho hay: "Bên cạnh cà phê và mắc ca, xã Tìa Dình hiện có trên 20ha lê vàng. Toàn bộ diện tích đã bước vào thời kỳ thu hoạch, cho thu nhập bình quân khoảng 60 triệu đồng/ha. Đây là cơ sở để địa phương hoàn thiện hồ sơ xây dựng sản phẩm đạt chuẩn OCOP, góp phần tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân trên địa bàn".

Song, mở rộng diện tích mới chỉ là một phần của bài toán phát triển cây ăn quả. Đầu ra ổn định mới là yếu tố quyết định để người dân yên tâm đầu tư sản xuất. Tại xã Pú Nhung, địa phương đã chủ động xây dựng liên kết tiêu thụ ngay từ khi hình thành vùng trồng. Hiện xã có gần 300ha cây ăn quả, trong đó gần 230ha được trồng tập trung với hai loại cây chủ lực là xoài và dứa. Ông Nguyễn Văn Bách, Chủ tịch UBND xã Pú Nhung thông tin: "Địa phương đã ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm với Doveco Sơn La. Doanh nghiệp cam kết thu mua toàn bộ sản lượng xoài với mức giá ổn định, đồng thời phối hợp xây dựng quy hoạch và phát triển vùng nguyên liệu dứa sạch".

Theo bà Chu Thị Thanh Xuân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường: Phát triển cây ăn quả là một trong những mũi nhọn đột phá trong thực hiện Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh. Hiện nhiều dự án phát triển cây ăn quả quy mô lớn, như dứa và chanh leo đang được triển khai tại các địa phương, từng bước hình thành các vùng nguyên liệu tập trung. Theo định định hướng của tỉnh, cây ăn quả sẽ được phát triển theo quy hoạch, gắn với chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ, thay vì phát triển tự phát. Trong chuỗi liên kết đó, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường; hợp tác xã, tổ hợp tác là cầu nối giữa doanh nghiệp với người dân, giúp tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường và nâng cao giá trị nông sản.

Khi các mắt xích trong chuỗi liên kết vận hành đồng bộ, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên, sản phẩm cây ăn quả của tỉnh Điện Biên, nâng cao sức cạnh tranh để tiếp cận các thị trường lớn, tạo động lực cho phát triển nông nghiệp hiệu quả, bền vững.