Theo quy hoạch, tuyến cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu quốc tế Tây Trang (giai đoạn 1) có chiều dài khoảng 48,3km. Điểm đầu tại ranh giới giữa 2 tỉnh Sơn La và Điện Biên, kết nối với tuyến cao tốc CT.03 đi qua địa phận tỉnh Sơn La; điểm cuối tại nút giao IC5, Km48+300, kết nối với phường Mường Thanh.

Tuyến đường được thiết kế theo tiêu chuẩn đường cao tốc với vận tốc 80km/h, quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh, nền đường rộng 22m cùng hệ thống cầu, hầm và các nút giao đồng bộ. Tổng mức đầu tư dự án hơn 23.252 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương hỗ trợ 21.828 tỷ đồng, còn lại là ngân sách địa phương. Dự án được triển khai trong giai đoạn 2026 - 2030, gồm 2 dự án thành phần: Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng và đầu tư xây dựng tuyến chính.

Không đơn thuần là một công trình giao thông, tuyến cao tốc được xác định là mắt xích đặc biệt quan trọng trong việc hoàn thiện trục cao tốc Hà Nội - Hòa Bình - Sơn La - Điện Biên. Khi hoàn thành sẽ hình thành kết nối xuyên suốt từ trung tâm Thủ đô tới vùng biên giới Tây Bắc, góp phần đồng bộ hạ tầng giao thông khu vực, rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển, giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút đầu tư và phát triển kinh tế địa phương.

Đối với Điện Biên, đây là cơ hội để phá thế “xa trung tâm”, mở rộng không gian phát triển mới về thương mại, du lịch, dịch vụ và kinh tế cửa khẩu. Từ nhiều năm nay, bài toán giao thông luôn được xem là “nút thắt” lớn nhất cản trở quá trình phát triển của tỉnh. Bởi vậy, việc tuyến cao tốc được chuẩn bị triển khai đang tạo ra niềm kỳ vọng rất lớn trong cán bộ, nhân dân địa phương.

Ngay sau khi được UBND tỉnh giao làm chủ đầu tư 2 dự án thành phần của tuyến cao tốc, Ban Quản lý Dự án (QLDA) các công trình giao thông tỉnh đã nhanh chóng thành lập Ban Chỉ đạo triển khai dự án cao tốc, thực hiện phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên. Ban tổ chức làm việc với UBND các xã liên quan để triển khai nhiệm vụ trọng tâm trước khi thực hiện dự án.

Ông Nguyễn Minh Tuân, Giám đốc Ban QLDA các công trình giao thông tỉnh cho biết: “Ban xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng trong giai đoạn 2026 - 2030. Trên tinh thần đó, Ban quyết tâm cao, phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành, địa phương triển khai đồng bộ nội dung của dự án”.

Căn cứ báo cáo nghiên cứu tiền khả thi cùng kết quả khảo sát thực tế, Ban QLDA đã phối hợp với các xã, phường thống nhất vị trí xây dựng khu, điểm tái định cư, đồng thời rà soát, xác định số hộ dân thuộc diện sắp xếp tái định cư. Công tác lập quy hoạch tổng mặt bằng các khu tái định cư được khẩn trương triển khai gắn với tuyên truyền, vận động người dân tạo sự đồng thuận trong quá trình thực hiện.

Dự kiến, toàn tuyến sẽ xây dựng 6 điểm tái định cư quy mô từ 3 - 5ha/điểm (xã Mường Lạn, Mường Phăng và Mường Ảng, mỗi xã 2 điểm). Tổng diện tích giải phóng mặt bằng (GPMB) của dự án khoảng 776,29ha; dự kiến có 276 hộ dân bị ảnh hưởng (Mường Lạn 111 hộ, Mường Ảng 48 hộ, Mường Phăng 96 hộ, phường Điện Biên Phủ 15 hộ và phường Mường Thanh 6 hộ).

Đối với dự án thành phần đầu tư xây dựng tuyến chính, Ban QLDA giao thông tập trung thực hiện các thủ tục chuẩn bị đầu tư, lựa chọn nhà thầu tư vấn nhằm sớm triển khai thiết kế cơ sở. Phối hợp với các địa phương rà soát nội dung liên quan đến môi trường, bãi thải, mỏ vật liệu, diện tích rừng bị ảnh hưởng, tài nguyên và sinh quyển để hoàn thiện thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng rừng, lập báo cáo đánh giá tác động môi trường cho cả hai dự án thành phần.

Khối lượng công việc lớn, yêu cầu kỹ thuật cao, thời gian gấp, song tinh thần chủ động, quyết liệt đang được thể hiện rõ ở tất cả các khâu chuẩn bị khởi công dự án cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu quốc tế Tây Trang.

Đồng thuận từ cơ sở

Tại xã Mường Lạn, tuyến cao tốc đi qua với chiều dài gần 17km, không khí chuẩn bị cho dự án đang diễn ra sôi động. Cấp ủy, chính quyền địa phương phối hợp chặt chẽ với chủ đầu tư tổ chức nhiều buổi tuyên truyền, vận động tới các bản và hộ dân dự kiến bị ảnh hưởng.

Trong các cuộc họp dân, chính quyền xã tập trung thông tin về chủ trương đầu tư, ý nghĩa của dự án đối với phát triển KT - XH của tỉnh và địa phương; kết hợp vận động người dân đồng thuận trong công tác GPMB, tái định cư. Nhờ làm tốt công tác dân vận, đến nay dự án nhận được sự ủng hộ tích cực của người dân. Đặc biệt, xã Mường Lạn đã bàn giao mặt bằng để triển khai điểm tái định cư số 1 tại bản Món Hà.

Ông Nguyễn Thế Trung, Chủ tịch UBND xã Mường Lạn cho biết: “Để dự án triển khai thuận lợi, địa phương xác định phải tạo được sự đồng thuận trong nhân dân. Vì vậy, xã đẩy mạnh tuyên truyền, giúp người dân hiểu rõ ý nghĩa, tầm quan trọng của tuyến cao tốc đối với sự phát triển của địa phương và của tỉnh. Với phương châm “cấp ủy đi trước, chính quyền vào cuộc, MTTQ và các đoàn thể đồng hành”, cả hệ thống chính trị đã trực tiếp xuống cơ sở, đến từng bản, từng hộ dân để tuyên truyền, lắng nghe tâm tư, giải thích các chính sách liên quan đến GPMB, tái định cư. Đến nay, đa số người dân đều đồng thuận, ủng hộ chủ trương triển khai dự án, tạo thuận lợi cho các phần việc tiếp theo”.

Theo kế hoạch, lễ động thổ dự án thành phần 1 về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và GPMB sẽ được tổ chức tại bản Món Hà. Do đó việc rà soát mặt bằng, quy hoạch khu tái định cư đến chỉnh trang khu vực tổ chức lễ động thổ đang được triển khai gấp rút.

Ông Tòng Văn Tâm, Bí thư Chi bộ bản Món Hà chia sẻ: “Người dân rất phấn khởi khi dự án cao tốc sắp được triển khai. Đây là công trình có ý nghĩa lớn đối với sự phát triển của địa phương nên bà con đều đồng thuận, sẵn sàng bàn giao mặt bằng để dự án thực hiện thuận lợi”.

Tại xã Mường Phăng - nơi dự án đi qua 11 bản với 44 hộ dân phải di dời, công tác tuyên truyền, vận động đang nhận được sự đồng thuận cao của người dân.

Tại bản Khẩu Cắm, 7 hộ thuộc diện di dời đều đã thống nhất chủ trương và đồng thuận với phương án tái định cư. Ông Lò Văn Thư, người dân bản Khẩu Cắm chia sẻ: “Bà con rất ủng hộ dự án đường cao tốc. Khi tuyến đường hoàn thành, việc đi lại sẽ thuận lợi hơn, mở thêm cơ hội phát triển kinh tế cho người dân”.

Theo ông Trần Văn Tuấn, Chủ tịch UBND xã Mường Phăng, địa phương tập trung tuyên truyền, vận động nhân dân đồng thuận thực hiện dự án và tăng cường quản lý đất đai trong phạm vi quy hoạch, không để xảy ra tình trạng chuyển đổi mục đích sử dụng, sang nhượng hay chia tách đất trái quy định, bảo đảm thuận lợi cho quá trình triển khai dự án.

Với sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị cùng sự đồng thuận cao của người dân, Điện Biên đã sẵn sàng khởi động, triển khai dự án cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu quốc tế Tây Trang. Một tuyến đường chiến lược đang được khởi động không chỉ bằng máy móc, thiết bị hay những con số đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng, mà còn bằng khát vọng phát triển của cả một vùng đất nơi cực Tây Tổ quốc.