Bản Che Căn, xã Mường Phăng nhìn từ trên cao. Ảnh: Trần Dũng

Những năm gần đây, tỉnh xác định phát triển du lịch theo hướng xanh, bền vững là xu thế tất yếu. Thay vì khai thác ồ ạt, địa phương chú trọng gắn hoạt động du lịch với bảo vệ môi trường, bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế cộng đồng. Các mô hình du lịch cộng đồng, homestay, du lịch nông nghiệp từng bước khẳng định vai trò quan trọng, trở thành “trụ cột mềm” trong chiến lược phát triển du lịch của tỉnh.

Trong bức tranh chung ấy, bản du lịch cộng đồng Phiêng Lơi (phường Điện Biên Phủ) là một điểm nhấn. Phiêng Lơi giữ vẻ đẹp nguyên sơ của một bản đồng bào dân tộc Thái lâu đời, 100% là nhà sàn truyền thống. Nhìn từ xa, Phiêng Lơi hiện lên như một bức tranh thủy mặc: Những nếp nhà sàn nép mình bên dòng nước trong xanh, phía xa là núi rừng trùng điệp, tĩnh lặng. Khung cảnh ấy khiến du khách có cảm giác như đang bước vào một không gian khác - chậm rãi, yên ả hơn.

Theo lời các bậc cao niên, “Phiêng” nghĩa là vùng đất bằng phẳng, còn “Lơi” là cách gọi chệch theo thời gian, gửi gắm mong ước về cuộc sống yên bình, trọn vẹn. Tựa lưng vào núi, hướng mặt ra sông, bản tuân theo thế “sơn chầu thủy tụ” - cách chọn đất dựng bản của người Thái xưa, hài hòa giữa con người và tự nhiên. Cầu dẫn vào bản được điểm tô bằng các họa tiết văn hóa đặc trưng của dân tộc Thái, du khách sẽ thấy những ngôi nhà sàn truyền thống, từ lan can, bậu cửa đến những tấm ván chạm khắc hình răng cưa.

Trong khi nhiều nơi đang dần bị mai một, Phiêng Lơi vẫn gìn giữ được vẻ đẹp cổ truyền. Người dân vẫn gìn giữ trang phục truyền thống, các làn điệu dân ca, dân vũ, lễ hội, trò chơi dân gian và nghề dệt thổ cẩm. Du khách đến đây có thể tự tay dệt vải, lắng nghe tiếng khung cửi lách cách, cảm nhận nhịp sống lao động bình dị của người dân.

Đến nay, Phiêng Lơi đã được đầu tư 2 nhà văn hóa khang trang, sạch đẹp - nơi tổ chức các hoạt động giao lưu, biểu diễn văn nghệ phục vụ du khách. Các nghề thủ công truyền thống được khôi phục thông qua hội Hạn Khuống, tạo nền tảng phát triển sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng. Bản hiện có 2 hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống, 2 đội văn nghệ hoạt động thường xuyên; một số hộ đã đủ điều kiện tham gia làm du lịch homestay.

Du lịch xanh đang lan tỏa mạnh mẽ đến nhiều địa phương khác của Điện Biên. Về với các xã, phường: Mường Lay, Tủa Chùa, Mường Ảng, du khách được chiêm ngưỡng cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, hòa mình vào đời sống thường ngày của đồng bào Thái, Mông, Khơ Mú, Dao… Nhiều hộ dân đã mạnh dạn cải tạo không gian sống của gia đình thành homestay, song vẫn giữ nguyên kiến trúc truyền thống. Du khách được ngủ trên nhà sàn, thưởng thức ẩm thực dân dã, nghe những câu chuyện truyền đời bên bếp lửa.

Anh Cầm Văn Trường, chủ homestay Cầm Trường (xã Mường Phăng) cho biết: “Từ khi làm mô hình du lịch cộng đồng, du lịch xanh, gia đình tôi có thêm nguồn thu nhập ổn định. Quan trọng hơn, chúng tôi ý thức giữ gìn cảnh quan và văn hóa truyền thống để giới thiệu cho du khách. Thời gian tới khi được thụ hưởng chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng, hỗ trợ xây dựng mới, nâng cấp, cải tạo công trình nhà ở phục vụ khách du lịch sẽ giúp tôi và nhiều người làm du lịch khác có điều kiện phát triển du lịch một cách bền vững”.

Hiện nay, du lịch nông nghiệp cũng mở ra hướng đi mới. Trên cánh đồng Mường Thanh, đồi dứa Mường Chà, vườn cà phê Mường Ảng, du khách được trực tiếp tham gia thu hoạch, chế biến nông sản cùng người dân. Những trải nghiệm chân thực ấy không chỉ giúp du khách hiểu hơn về đời sống nông thôn mà còn góp phần nâng cao giá trị nông sản địa phương, gắn sản xuất với du lịch.

Giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh Điện Biên ước đón trên 5,4 triệu lượt khách du lịch (tăng 183% so với giai đoạn 2016 - 2020), tổng thu từ du lịch đạt trên 9.400 tỷ đồng (tăng 198% so với giai đoạn 2016 - 2020). Thị trường du lịch ngày càng được mở rộng, sản phẩm du lịch dần được đa dạng hóa và nâng cao chất lượng; hệ thống kết cấu hạ tầng và cơ sở vật chất được quan tâm đầu tư.

Ông Trần Hải Hà, Quyền Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định: Phát triển du lịch xanh là hướng đi tất yếu. Sở khuyến khích các địa phương gắn phát triển du lịch với bảo vệ môi trường, phát huy bản sắc văn hóa, đưa Điện Biên trở thành điểm đến hấp dẫn, thân thiện và bền vững. Thời gian tới, ngành sẽ tập trung tham mưu phát triển các dòng sản phẩm du lịch dựa trên thế mạnh sẵn có; kết hợp ứng dụng công nghệ mới, đầu tư hạ tầng và nâng cao chất lượng dịch vụ, tạo những trải nghiệm đặc sắc gắn với chiều sâu văn hóa - lịch sử và cảnh quan thiên nhiên.

Phát triển du lịch xanh không chỉ là câu chuyện làm giàu từ du lịch, đó còn là trách nhiệm gìn giữ và trao truyền những di sản thiên nhiên, văn hóa cho thế hệ mai sau. Với sự chung tay của chính quyền và người dân, Điện Biên đang từng bước khẳng định là “điểm đến xanh, an toàn và thân thiện”.