Một ngày làm việc mới bắt đầu. Và phía trước họ là hàng chục, hàng trăm phần mộ đang chờ được khai quật, lấy mẫu. Đây là những ngày mà cán bộ, chiến sĩ thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm gần như không có khái niệm ngày nghỉ. Nắng làm công việc thêm nhọc nhằn. Mưa khiến đất đá nặng hơn, nước ngầm liên tục tràn vào. Nhưng điều khiến họ chưa thể an lòng lại không phải là sự vất vả ấy, mà là mong muốn tiến độ được nhanh hơn để những người đã nằm xuống từ hàng chục năm trước sớm có cơ hội trở về với tên tuổi của mình.

Những ngày làm việc gấp đôi

Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Độc Lập hiện có 2.060 phần mộ cần khai quật, lấy mẫu. Tính đến hết ngày 26/8, lực lượng thực hiện nhiệm vụ đã hoàn thành 1.999 phần mộ, lấy được 1.878 mẫu sinh phẩm. Phía trước vẫn còn hơn 60 phần mộ.

Con số ấy, nếu chỉ nhìn trên giấy, có thể chỉ là một khối lượng công việc. Nhưng đứng giữa nghĩa trang, nhìn những phần mộ nối tiếp nhau, mới cảm nhận được hết sự nặng nhọc của công việc mà những người lính đang đảm nhận. Trung bình mỗi ngày, 60 cán bộ, chiến sĩ được chia thành 2 tổ thực hiện khai quật, lấy mẫu từ sáng sớm đến tận tối muộn.

Trung tá Nguyễn Văn Ngọc, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh cho biết: “Từ khi xác định mục tiêu hoàn thành công việc tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Độc Lập trước ngày 31/8, mỗi cán bộ, chiến sĩ đều chủ động làm thêm. Không ai tính toán phần việc của mình nhiều hay ít. Nhóm này xong việc lại hỗ trợ nhóm khác; người làm trước hướng dẫn người làm sau”.

Bởi mỗi phần mộ lại có một đặc điểm khác nhau. Có phần mộ nằm ở độ sâu khoảng 1,5m, có nơi sâu tới hơn 2m. Kết cấu cũng không đồng nhất do nghĩa trang đã hình thành từ lâu, trải qua nhiều lần tu sửa, nâng cấp. “Anh em đều động viên và hỗ trợ nhau, ai làm được việc gì thì cùng làm, chỉ mong đẩy nhanh tiến độ”, Trung tá Nguyễn Văn Ngọc chia sẻ.

Dưới cái nắng tháng Tám, từng lớp đất được bóc tách cẩn trọng. Công việc đòi hỏi sức lực, nhưng hơn hết là sự tỉ mỉ, kiên trì và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình.

Chiến sĩ Tòng Văn Hưng, Tiểu đội 2, Trung đoàn 741, cùng đồng đội phụ trách khai quật từng phần mộ. Hai người một nhóm. Người thực hiện phần việc khai quật, người phối hợp; sau khi cán bộ hoàn thành việc lấy mẫu, các chiến sĩ lại tiến hành hoàn nguyên rồi chuyển sang phần mộ kế tiếp. “Yêu cầu chỉ huy đặt ra là tiến độ phải nhanh, nhưng làm việc nào gọn gàng việc đó. Chúng tôi bảo nhau cùng cố gắng thực hiện tốt nhất”, chiến sĩ Tòng Văn Hưng nói.

Câu nói giản dị ấy cũng là cách những người lính đang đi qua những ngày đặc biệt của mình: Làm thật nhanh, nhưng tuyệt đối không được làm ẩu; chạy đua với thời gian, nhưng không được phép bỏ qua bất kỳ bước nào.

Mưa chống nước, nắng chống nóng

Công việc khai quật vốn đã nặng nhọc. Ở Nghĩa trang Liệt sĩ Độc Lập, điều kiện thời tiết bất lợi lại khiến nhiệm vụ thêm phần khó khăn.

Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, thường xuyên có mặt tại nghĩa trang để kiểm tra, động viên cán bộ, chiến sĩ. Mỗi lần xuống hiện trường, ông đều nhắc anh em trước hết phải bảo đảm an toàn, đồng thời thực hiện đúng quy trình lấy mẫu. Bởi phía dưới những phần mộ không chỉ có đất đá.

“Ngày mưa, nước ngầm tràn vào rất nhiều. Các chiến sĩ vừa phải moi đất, vừa múc nước đổ đi. Múc một ca thì nước lại ngấm vào một ca. Nếu không làm nhanh, công việc gần như bị nước níu lại”, Đại tá Dương Quốc Long kể.

Còn những ngày nắng, không khí oi bức, cộng với sức nóng tỏa ra từ những khối bê tông khiến khu vực khai quật chẳng khác nào một chiếc lò giữa trời. Thế nhưng, giữa điều kiện ấy, những người lính vẫn lặng lẽ làm việc.

Có những chiến sĩ mỗi ngày làm việc bằng hai, thậm chí ba lần khối lượng thông thường, làm hết phần việc này lại sang phần việc khác. Mồ hôi thấm đẫm lưng áo, đất bám đầy tay, nhưng ít ai nhắc đến sự mệt mỏi. Bởi với họ, mỗi nhiệm vụ được giao, mỗi nhiệm vụ hoàn thành là một lời tri ân.

Chiến dịch 500 ngày đêm là hành trình xác định danh tính cho những anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập dân tộc nhưng chưa được xác định đầy đủ thông tin. Vì thế, phía sau mỗi mẫu sinh phẩm là một hy vọng. Hy vọng một ngày sớm nhất, tên tuổi, quê quán, đơn vị của các liệt sĩ sẽ được xác định, để trên bia mộ không còn những dòng thông tin thiếu khuyết.

Với mỗi cán bộ, chiến sĩ được tham gia Chiến dịch 500 ngày đêm vừa là trách nhiệm, vừa là niềm vinh dự. Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh chia sẻ: “Những người lính hôm nay đang làm một công việc đặc biệt: Dùng sức lực, sự kiên trì và cả sự cẩn trọng của mình để góp phần trả lại tên cho các anh hùng, liệt sĩ - những người đã anh dũng chiến đấu, hy sinh để dành lại độc lập, tự do cho Tổ quốc”.

Đầu tháng Tám, cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh xác định phải tăng tốc, phấn đấu hoàn thành khai quật, lấy mẫu trước ngày 2/9. Từ đó, nhịp làm việc tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Độc Lập càng khẩn trương hơn.

Mỗi ngày, từ sáng sớm đến khi công việc tạm dừng, từng lớp đất lại được bóc xuống. Những dụng cụ lao động lặng lẽ chạm vào lòng đất. Có lúc là nắng gắt, có lúc là mưa dầm; có lúc công việc tưởng như chỉ tiến thêm từng chút một. Nhưng từng chút ấy lại mang theo một ý nghĩa lớn lao: Đưa những người đã hy sinh đến gần hơn với tên tuổi của mình.

Phía trước chỉ còn hơn 60 phần mộ cần khai quật, lấy mẫu. Nếu thời tiết thuận lợi, công việc có thể hoàn thành trong một ngày; trường hợp mưa nhiều, tiến độ có thể kéo dài thêm một, hai ngày. Với quyết tâm cao của cán bộ, chiến sĩ, nhiệm vụ khai quật, lấy mẫu sẽ hoàn thành đúng kế hoạch. Thế nhưng, đó chưa phải là điểm kết thúc. Sau mỗi phần mộ được khai quật là một phần việc không kém phần quan trọng, đó là hoàn nguyên các phần mộ.

Trung tá Nguyễn Văn Ngọc, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh cho biết: “Nếu khai quật, lấy mẫu mất một phần thời gian thì hoàn nguyên có thể mất gấp ba lần. Vì vậy, ngay khi hoàn thành lấy mẫu, chúng tôi sẽ tổ chức lực lượng triển khai ngay việc hoàn nguyên, trả lại nguyên trạng từng phần mộ và cảnh quan nghĩa trang”.

Chiều muộn, nghĩa trang lại trở về với vẻ tĩnh lặng vốn có. Những người lính thu dọn dụng cụ, kiểm tra phần việc đã hoàn thành rồi mới rời hiện trường.

Ngày mai, họ sẽ lại trở lại. Bởi phía trước vẫn còn những phần mộ chưa được khai quật, những mẫu sinh phẩm chưa được lấy và những cái tên vẫn đang chờ được gọi. Trong hành trình ấy, có thể họ chưa thực sự an lòng cho đến khi phần việc cuối cùng hoàn tất. Bởi với những người lính hôm nay, mỗi phần mộ được khai quật không chỉ là một phần việc hoàn thành, mà còn là một bước trên hành trình tri ân. Và sâu dưới lớp đất kia, đang có những người lính đã chờ rất lâu để một ngày được gọi đúng tên mình.