Công khai để dân biết, bàn để dân đồng thuận

Là tỉnh miền núi, địa bàn rộng, dân cư phân bố không đồng đều, Điện Biên có nhiều khu vực vùng cao, vùng sâu, vùng xa còn khó khăn. Điều đó đòi hỏi việc thực hiệndân chủ ở cơ sở không chỉ bảo đảm đúng quy định mà còn phải linh hoạt về hình thức, phù hợp với điều kiện và đặc điểm của từng địa bàn.

Tại xã Nà Tấu, công khai, minh bạch các nội dung liên quan đến quyền và lợi ích của người dân được chú trọng thực hiện bằng nhiều hình thức. Những vấn đề như: Dự toán, quyết toán ngân sách, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, các chương trình, dự án đầu tư và chính sách an sinh xã hội được thông tin thông qua niêm yết tại trụ sở, nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng, hệ thống truyền thanh, các cuộc họp bản, hội nghị tiếp xúc cử tri và đối thoại trực tiếp với Nhân dân.

Việc công khai các số liệu ngân sách là một trong những nội dung cụ thể. Xã đã công khai dự toán năm 2025 là 131.811,9 triệu đồng, quyết toán ngân sách năm 2025 là 131.811,9 triệu đồng và dự toán 6 tháng đầu năm 2026 là 169.727 triệu đồng; đồng thời công khai các quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, quyết định phê duyệt, điều chỉnh của cấp có thẩm quyền và danh mục công trình, dự án đầu tư từ ngân sách nhà nước cùng các nguồn vốn hợp pháp khác. Qua đó, người dân có điều kiện tiếp cận thông tin, theo dõi việc triển khai các nhiệm vụ tại địa phương và thực hiện quyền giám sát của mình.

Từ công khai thông tin, quyền làm chủ của người dân được phát huy rõ hơn trong quá trình tham gia bàn bạc, đóng góp ý kiến đối với những vấn đề chung của cộng đồng. Tại Nà Tấu, việc xây dựng, sửa đổi hương ước, quy ước; bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm trưởng bản; các khoản đóng góp của Nhân dân và những nội dung liên quan đến sắp xếp bản, quy hoạch được tổ chức lấy ý kiến theo quy định.

Trong quá trình triển khai Đề án sắp xếp, tổ chức lại bản và bố trí, sử dụng, giải quyết chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở bản, xã đã lấy ý kiến 3.239/3.304 hộ gia đình, đạt gần 98%. Đối với Quy hoạch chung xã Nà Tấu đến năm 2045, người dân đóng góp hơn 50 ý kiến. Các ý kiến được tổng hợp, tiếp thu, giải trình và thông báo kết quả theo quy định, góp phần gắn việc xây dựng phương án với nguyện vọng và điều kiện thực tế của cộng đồng dân cư.

Đáng chú ý, trong quá trình triển khai đề án sắp xếp bản theo Kế hoạch số 148/KH-UBND ngày 15/6/2026, UBND xã ghi nhận 25 ý kiến của Nhân dân. Chủ tịch UBND xã chỉ đạo giải trình, tiếp thu 16 ý kiến, trong đó có nguyện vọng giữ nguyên tên bản Nà Cái và thống nhất tên các bản mới Nong Sẳng, Cang Hoa, Nặm Chan theo kết quả biểu quyết của người dân. Đối với những ý kiến còn lại, Chủ tịch UBND xã chỉ đạo giải thích rõ căn cứ pháp lý, tiêu chuẩn về quy mô số hộ và các điều kiện liên quan.

Từ việc lấy ý kiến đến giải trình cụ thể, có thể thấy, phát huy dân chủ không dừng ở việc tổ chức hội nghị hay thu thập ý kiến, mà còn thể hiện ở cách chính quyền tiếp nhận, xem xét và phản hồi từng vấn đề. Khi người dân hiểu rõ căn cứ của quyết định, thấy ý kiến của mình được tôn trọng và xử lý theo quy định, sự đồng thuận có cơ sở để hình thành bền vững hơn.

Cùng với Nà Tấu, xã Nậm Nèn cũng chú trọng mở rộng các kênh để người dân tham gia vào công việc chung. Trong quá trình xây dựng Đề án sắp xếp các bản, địa phương tổ chức 17 cuộc lấy ý kiến, tiếp nhận 46 ý kiến và tiếp thu cả 46 ý kiến. Công tác tiếp xúc cử tri được triển khai với 72 cuộc, thu hút hơn 7.678 lượt người tham gia (từ tháng 7/2023 - 7/2026). Những con số này cho thấy các cuộc họp, hội nghị và diễn đàn ở cơ sở đang tạo điều kiện để người dân trực tiếp bày tỏ chính kiến, phản ánh tâm tư, nguyện vọng và tham gia đóng góp vào các quyết định có ảnh hưởng đến đời sống cộng đồng.

Lãnh đạo xã Nà Tấu nắm tình hình cơ sở, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người dân.

Người đứng đầu gần dân, chính quyền thêm đồng thuận

Để dân chủ ở cơ sở thực sự đi vào cuộc sống, bên cạnh công khai thông tin và tạo điều kiện cho người dân tham gia, vai trò của người đứng đầu có ý nghĩa quan trọng. Việc trực tiếp gặp gỡ, tiếp công dân, đối thoại, giải thích chính sách và chỉ đạo giải quyết kiến nghị giúp cấp ủy, chính quyền nắm bắt sát hơn tình hình, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn.

Tại xã Nậm Nèn, từ tháng 7/2025 đến tháng 7/2026, địa phương tổ chức 11 cuộc đối thoại chuyên đề và đột xuất với Nhân dân. Riêng cuộc đối thoại ngày 8/7/2026 có 50 người tham dự, tập trung vào những vấn đề thiết thực như đất đai, giải phóng mặt bằng, hạ tầng, giao thông, thủy lợi, an sinh xã hội, giảm nghèo, giáo dục và văn hóa.

Đây đều là những nội dung gắn trực tiếp với quyền lợi và sinh hoạt hằng ngày của người dân, dễ phát sinh băn khoăn nếu thiếu thông tin hoặc chưa có sự trao đổi đầy đủ. Vì vậy, đối thoại không chỉ là dịp để người dân phản ánh tâm tư, nguyện vọng mà còn giúp chính quyền giải thích những vấn đề thuộc thẩm quyền, tiếp thu đề xuất và xác định hướng xử lý phù hợp. Qua đó, nhiều vướng mắc có điều kiện được nhận diện, tháo gỡ ngay từ cơ sở, hạn chế tình trạng kiến nghị kéo dài do thiếu trao đổi hoặc chưa thống nhất cách hiểu.

Cùng với chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội giữ vai trò quan trọng trong tập hợp, phản ánh tiếng nói của Nhân dân; tuyên truyền, vận động người dân thực hiện chủ trương, chính sách; đồng thời tham gia giám sát, phản biện xã hội, góp phần bảo đảm các quyết định được triển khai sát thực tiễn.

Tại Nà Tấu, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã phối hợp với HĐND, UBND xã và các tổ chức chính trị - xã hội triển khai các nội dung theo Quy chế phối hợp số 01/QCPH-HĐND-UBND-MTTQ ngày 24/10/2025. Công tác tuyên truyền, vận động được thực hiện thông qua 35 lượt tuyên truyền với 1.850 người tham gia; nội dung về thực hiện dân chủ ở cơ sở cũng được lồng ghép trong các lớp tập huấn. Cùng với đó, Mặt trận thường xuyên nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, phối hợp kiểm tra, giám sát và tham gia phản biện xã hội.

Quyền làm chủ của người dân cũng được phát huy thông qua hoạt động giám sát trực tiếp tại cộng đồng. Tại Nà Tấu, Ban Thanh tra nhân dân thực hiện 2 cuộc giám sát; Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng giám sát 15 công trình. Qua giám sát, 2 kiến nghị đã được giải quyết, trong đó có việc bổ sung rọ đá dưới chân kè chống sạt lở tại Phai Co Píp, bản Hua Luống và mở rộng lề đường tại kè suối bản Sẳng.

Từ những kiến nghị cụ thể tại công trình, vai trò giám sát của người dân không chỉ góp phần phát hiện những vấn đề cần khắc phục mà còn giúp nâng cao trách nhiệm của các đơn vị liên quan trong quá trình triển khai dự án. Khi người dân được tham gia theo dõi, phản ánh và nhận được kết quả xử lý, hoạt động giám sát cộng đồng trở thành một kênh thiết thực để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của mình.

Thực tiễn tại Nà Tấu và Nậm Nèn cho thấy, dân chủ ở cơ sở được thể hiện từ những việc cụ thể, thiết thực: người dân được cung cấp thông tin, tham gia bàn bạc, đóng góp ý kiến và giám sát những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống. Điều quan trọng không chỉ là lắng nghe mà còn phải giải trình rõ ràng, giải quyết kịp thời những kiến nghị chính đáng của Nhân dân. Khi cấp ủy, chính quyền thực hiện tốt trách nhiệm đó, đồng thời phát huy vai trò giám sát, phản biện của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, quyền làm chủ của Nhân dân sẽ được bảo đảm, niềm tin và sự đồng thuận xã hội ngày càng củng cố, tạo nền tảng xây dựng chính quyền cơ sở gần dân, sát dân, vì Nhân dân phục vụ.