Hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Điện Biên bắt đầu từ những nguồn tin được người dân lưu giữ qua nhiều năm. Trung tuần tháng 7 vừa qua, giữa những cơn mưa rừng dai dẳng, tổ công tác của Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh bắt đầu hành trình xác minh thông tin về các phần mộ liệt sĩ tại xã Thanh Nưa. Điểm xuất phát là bản Tâu, nơi người dân cung cấp thông tin về những vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ.

Sau khi gặp gỡ nhân chứng, đối chiếu từng chi tiết, tổ công tác cùng người dân địa phương men theo những lối mòn khuất dưới tán rừng, lội suối, bám cây vượt những con dốc trơn trượt sau mưa. Đích đến là khu vực đầu nguồn suối Huổi Tặc Te, nơi có những ụ đất cao, hình dáng giống phần mộ, phủ đầy lá mục dưới tán cây rừng. Ông Lò Văn Pánh, bản Tâu, xã Thanh Nưa kể lại: “Trong những lần vào rừng tìm ong, tôi phát hiện một ụ đất có hình dáng giống ngôi mộ, dấu tích đã có từ lâu. Người dân trong vùng không có tập tục mai táng người đã khuất ở những nơi cao như vậy. Qua lời kể của bố mẹ, tôi biết khu vực này từng là điểm dừng chân của bộ đội, nên tôi nghi đây có thể là mộ liệt sĩ”.

Rời khu vực này, đoàn tiếp tục băng rừng đến đầu nguồn suối Nậm Ngọp khảo sát, xác minh thông tin về một vị trí nghi là nơi chôn cất liệt sĩ. Tại mỗi điểm đến, cán bộ, chiến sĩ cẩn thận ghi chép tọa độ, chụp ảnh hiện trường, thu thập thông tin phục vụ công tác xác minh. Sau hơn 70 năm, dấu tích chiến tranh dần phai mờ, địa hình thay đổi, nhân chứng ngày càng ít. Việc xác định chính xác vị trí phần mộ vì thế càng đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và thận trọng.

Trung tá Đào Xuân Trường, Trợ lý Ban Chính sách, Bộ CHQS tỉnh cho biết: “Từ khảo sát đến quyết định khai quật là cả một quá trình, mỗi nguồn tin đều phải trải qua các bước xác minh chặt chẽ. Nhiều chuyến đi vất vả nhưng trở về tay không. Tuy nhiên, khi tiếp nhận thông tin về phần mộ liệt sĩ, đơn vị luôn trao đổi kỹ với người cung cấp tin, tổ chức khảo sát, xác minh. Khi đủ điều kiện, căn cứ, lực lượng chức năng mới tiến hành khai quật, cất bốc, lấy mẫu phục vụ xác định danh tính và quy tập hài cốt liệt sĩ về các nghĩa trang trên địa bàn tỉnh”.

Những nỗi niềm được gửi gắm

Trong hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, có những nguồn tin được lưu giữ qua nhiều năm, gắn với nỗi niềm day dứt của những người từng chứng kiến sự hy sinh, mất mát của chiến tranh.

Năm 2012, ông Hoàng Thanh Hưng ở tổ dân phố Đoàn Kết, phường Điện Biên Phủ đã trực tiếp đưa 9 hài cốt liệt sĩ từ chân đồi Him Lam về an táng tại Nghĩa trang Nhân dân Him Lam. Hơn chục năm qua, ông luôn mong mỏi một ngày các liệt sĩ được quy tập về nghĩa trang liệt sĩ, được quây quần bên đồng đội và chăm sóc chu đáo hơn.

Ông Hoàng Thanh Hưng chia sẻ: “Ngay từ khi đưa các anh từ chân đồi Him Lam về chôn cất ở Nghĩa trang Nhân dân Him Lam, tôi luôn đau đáu một việc nghĩa tri ân. Tự tay tôi nhặt từng mảnh xương, từng mảnh vải dù. Tôi luôn mong các anh được quy tập về nghĩa trang liệt sĩ để được quây quần với đồng đội và chăm sóc phần mộ mỗi ngày”.

Mong mỏi ấy được ông Hưng gửi gắm đến các cơ quan chức năng vào cuối tháng 6, khi biết thông tin về Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Ông chủ động liên hệ với Ban CHQS phường Điện Biên Phủ, cung cấp thông tin, đề nghị khảo sát, xác minh vị trí phần mộ.

Từ nguồn tin của ông Hưng về 9 phần mộ tại khu vực Nghĩa trang Nhân dân Him Lam và thông tin của gia đình bà Trần Thị Ánh về một phần mộ tại khu vực vườn nhà dân thuộc tổ dân phố Him Lam, Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh đã phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương, các cơ quan chức năng và nhân chứng thu thập, kiểm chứng thông tin. Trên cơ sở kết quả xác minh, ngày 21/9 vừa qua, Ban Chỉ đạo tổ chức khai quật, quy tập 10 hài cốt liệt sĩ tại phường Điện Biên Phủ. Các bước triển khai thực hiện theo đúng quy trình, bảo đảm an toàn, thể hiện sự trân trọng đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Với ông Hưng, giây phút những hài cốt liệt sĩ được quy tập về nghĩa trang liệt sĩ đã thỏa nỗi niềm suốt nhiều năm. Ông xúc động chia sẻ: “Thông tin được cơ quan chức năng tiếp nhận, cử người về khảo sát rồi thực hiện các bước để cất bốc, quy tập các anh về nghĩa trang liệt sĩ, như vậy tôi mãn nguyện lắm rồi”.

Chạy đua với thời gian để đón các anh trở về

Thời gian qua, việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Điện Biên luôn được các cấp, ngành, lực lượng chức năng quan tâm triển khai. Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, nhiệm vụ này tiếp tục được đẩy mạnh với yêu cầu khẩn trương, chặt chẽ, chính xác, nhằm đưa các liệt sĩ còn nằm lại trên chiến trường xưa trở về nơi an nghỉ.

Theo Trung tá Đào Xuân Trường, Trợ lý Ban Chính sách, Bộ CHQS tỉnh quá trình xác minh thông tin về phần mộ liệt sĩ đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều nguồn tư liệu, từ lời kể của nhân chứng, thông tin do người dân cung cấp đến dữ liệu về các trận đánh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Mỗi chi tiết đều cần được đối chiếu, kiểm chứng trước khi tổ chức khai quật, cất bốc.

Đối với những phần mộ liệt sĩ tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ, thời gian càng khiến việc xác minh thêm khó khăn. Nhân chứng từng trực tiếp tham gia chiến đấu, chứng kiến việc chôn cất liệt sĩ ngày càng ít; thông tin về vị trí phần mộ cũng dần mai một. Bởi vậy, ngay khi tiếp nhận nguồn tin có cơ sở, lực lượng chức năng phải khẩn trương triển khai các bước xác minh, tranh thủ từng cơ hội để tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sĩ.

Trung tá Đào Xuân Trường nhấn mạnh: “Mỗi việc đều phải khẩn trương, đua với thời gian để thực hiện cất bốc, quy tập, đưa các anh về trong thời gian nhanh nhất. Chậm ngày nào là chúng ta có lỗi với các anh ngày ấy”.

Từ đầu Chiến dịch 500 ngày đêm đến nay, lực lượng Bộ CHQS tỉnh đã tổ chức 20 lượt đi xác minh thông tin do người dân cung cấp về các phần mộ liệt sĩ; tổ chức cất bốc 4 lượt, trong đó có 2 đợt tìm thấy hài cốt liệt sĩ. Tổng cộng, lực lượng chức năng đã khai quật, quy tập 12 bộ hài cốt liệt sĩ về các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh.

Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh cho biết: “Hơn 70 năm trôi qua, Đảng, Nhà nước, đồng đội và nhân dân chưa bao giờ nguôi niềm trăn trở khi chưa thể đón các anh trở về. Cán bộ, chiến sĩ Bộ CHQS tỉnh và Ban Chỉ đạo Chiến dịch 500 tỉnh Điện Biên ngày đêm luôn mong muốn nhận được thông tin về những phần mộ liệt sĩ còn nằm rải rác nơi chiến trường năm xưa và trên mảnh đất Điện Biên hôm nay. Những thông tin ấy là cơ sở quan trọng để lực lượng chức năng tiếp tục xác minh, từng bước đưa các anh trở về với đồng đội”.

Chiến thắng Điện Biên Phủ đã đi vào lịch sử dân tộc với tầm vóc “Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”. Để làm nên chiến thắng ấy, biết bao người con ưu tú đã anh dũng hy sinh, gửi lại tuổi thanh xuân nơi núi rừng Tây Bắc. Hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ hôm nay là sự tiếp nối đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, là trách nhiệm và tình cảm của các thế hệ đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Hành trình ấy vẫn tiếp tục được nối dài, sự chung tay của nhân dân, những người đang lưu giữ ký ức về chiến tranh, sẽ góp phần đưa các anh trở về với vòng tay tri ân của quê hương, đất nước.