Về với rẻo cao Điện Biên những ngày này là dịp để du khách hòa mình trong sắc trắng tinh khôi của hoa ban vào mùa. Những cánh ban rừng trắng muốt, điểm hồng, lặng lẽ bừng sáng khắp các sườn núi, vách đá mấp mô. Đồng thời mang theo hương thơm dịu nhẹ, thanh khiết, mời gọi những đàn ong từ khắp nơi tìm về. Mùa mật hoa ban vì thế cũng bắt đầu.

Những ngày này, ông Đỗ Xuân Đoàn và các thành viên HTX ong mật Điện Biên lại dong duổi khắp các trại ong được đặt tại nhiều vùng rừng ban thuộc các xã Núa Ngam và Mường Nhà. Ông Đoàn cho biết, để thu được sản phẩm mật ong hoa ban rừng chuẩn, thơm ngon, nguyên chất nhất, người nuôi ong phải thực hiện những chuyến hành quân “đưa ong đi lấy mật” từ khoảng tháng 1, để ong có thời gian ổn định đàn, con khỏe và sẵn sàng bước vào vụ mật.

“Quy mô của HTX chúng tôi hiện có khoảng 2.000 đàn ong, nhưng không bao giờ đặt tập trung một chỗ. Chúng tôi phải chia nhỏ thành các trại, mỗi nơi chỉ vài trăm đàn và chọn những khu vực rừng già nguyên sinh nhất, sạch nhất để đặt cầu ong. Điều này đảm bảo môi trường tuyệt đối sạch, không có hóa chất nông nghiệp, đặc biệt nguồn hoa Ban rừng dồi dào giúp đàn ong luôn khỏe mạnh và cho ra thứ mật tinh khiết nhất, sạch và tốt nhất”, ông Đoàn cho hay.

Là người có nhiều năm kinh nghiệm về nuôi ong lấy mật, theo ông Đoàn chia sẻ, từ đầu tháng 2 đến hết tháng 6 là thời gian cao điểm, khi các loại hoa rừng đồng loạt nở rộ, các đàn ong no nê hút phấn hoa để sản sinh ra mật. Song, riêng mật ong hoa ban chỉ tập trung vào thời gian cao điểm tháng 2 – hết tháng 3.

“Điểm khác biệt tạo nên chất lượng của mật ong hoa ban Điện Biên chính là được kết tinh hoàn toàn từ hoa rừng, trong đó hoa ban là chủ lực. Ngoài ra, quy trình khai thác mật cũng hết sức nghiêm ngặt. Từ khâu lọc mật bằng vải dày đến việc loại bỏ hoàn toàn ong non, tạp chất để mật không bị chua, giữ được màu sắc tươi mới và độ sánh đặc đạt chuẩn”, ông Đoàn chia sẻ.

Những giọt mật sánh đặc, sau khi lọc kỹ càng qua nhiều lớp vải dày, đảm bảo không còn bụi bẩn hay tạp chất sẽ được bảo quản trong chai thủy tinh hoặc can sạch, đậy kín nắp để tránh côn trùng. Thành phẩm cuối cùng là những chai mật vàng óng ánh, nặng trịch, hương thơm lan tỏa.

Giá trị của mật ong hoa ban không chỉ dừng lại ở vị ngọt. Để được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao, HTX ong mật Điện Biên đã đưa sản phẩm tham gia nhiều nghiên cứu và được đánh giá cao từ Trung tâm Nghiên cứu ong và nuôi ong nhiệt đới. Với hàm lượng dinh dưỡng cao, sản phẩm được xem là vị thuốc quý từ thiên nhiên, có tác dụng hỗ trợ điều trị các bệnh đường hô hấp, tăng sức đề kháng, sát khuẩn và là nguyên liệu làm đẹp tự nhiên cho chị em phụ nữ. Chính vì vậy, dù sản lượng mỗi năm không quá nhiều và không bày bán tràn lan như các loại mật công nghiệp, song mật ong hoa ban vẫn luôn được nhiều du khách đến Điện Biên lựa chọn để sử dụng và làm quà biếu.

“Nếu như ở Hà Giang nức tiếng với mật ong hoa bạc hà, thì vài năm trở lại đây mật ong hoa ban được biết đến như là đặc sản của núi rừng Điện Biên. Khi thưởng thức, thực khách sẽ cảm nhận được mùi thơm đặc trưng riêng biệt, vị ngọt dịu mát, thanh tao mà lại vô cùng sánh đặc. Chúng tôi đã mang mật đi giới thiệu, quảng bá ở nhiều nơi và đều nhận được đánh giá tích cực từ người tiêu dùng. Nhiều người sành sỏi sau khi nếm đã chia sẻ rằng, đây là thứ mật thơm ngon đặc biệt và mang hương vị không lẫn với bất cứ loại mật ong nào”, ông Đỗ Xuân Kết, thành viên HTX ong mật Điện Biên cho hay.

Trước đây, mật ong Điện Biên chủ yếu là khai thác tự phát, sản lượng thấp và bấp bênh. Nhưng từ năm 2019, HTX ong mật Điện Biên ra đời, liên kết những hộ nuôi ong tâm huyết đã tạo ra bước ngoặt lớn cho sản phẩm mật ong. Từ vài chục đàn ong ban đầu, đến nay quy mô HTX đã lên tới 2.000 đàn, sản lượng mỗi năm đạt từ 40 – 100 tấn mật. Nghề nuôi ong không còn là nghề phụ lúc nông nhàn mà trở thành ngành sản xuất hàng hóa thực sự, mang lại giá trị kinh tế cao cho các hộ nuôi.

Cũng từ thời điểm thành lập, sản phẩm mật ong hoa ban được giới thiệu trên thị trường và tạo dấu ấn riêng. Năm 2023, Mật ong hoa ban Điện Biên lọt tóp sản phẩm OCOP 3 sao của tỉnh. Hiện tại, thương hiệu đã phát triển đa dạng với các dòng sản phẩm, như: Mật ong đóng chai truyền thống và Mật ong bánh tổ Hoa Ban. Đặc biệt, với quyết tâm nâng cao chất lượng sản phẩm trên thị trường, HTX đã triển khai thí điểm và thành công với quy trình sản xuất, thu mật ong tầng kế 100% theo tiêu chuẩn châu Âu. Đây là kỹ thuật hiện đại giúp lấy được mật tinh khiết nhất từ các tầng riêng biệt, cách ly hoàn toàn với khu vực nuôi ong chúa và ong non.

Hiện nay, mật ong hoa ban Điện Biên đã có mặt tại nhiều siêu thị và cửa hàng đặc sản ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh. Thu nhập của các thành viên HTX tăng gấp hai đến ba lần so với trước đây, nhiều hộ đạt mức 150 - 200 triệu đồng mỗi năm. Những con số về doanh thu hay sản lượng không chỉ phản ánh hiệu quả kinh tế, mà còn cho thấy sức mạnh của sự liên kết và đổi mới tư duy của người nông dân địa phương. Trong định hướng phát triển nông nghiệp xanh – thông minh – bền vững của tỉnh, HTX ong mật Điện Biên cũng xác định sẽ tiếp tục nâng hạng OCOP cho mật ong hoa ban và mở rộng thị trường tiêu thụ, đặc biệt hướng tới thị trường Châu Âu với việc áp dụng quy trình nuôi 4.0

Tháng 3 về, mang theo mùa ban trắng rạng rỡ cho mảnh đất Điện Biên hùng vĩ. Giữa mênh mông sắc trắng hoa ban, những “chiến binh” cần mẫn lại bắt đầu cuộc hành trình bay từ nhành ban này sang cành ban khác, để chắt chiu từng giọt tinh túy của đất trời. Những cánh ong rung rinh trong nắng mới lặng lẽ góp thêm một mùa mật vàng cho vùng đất phía Tây Bắc…