Làm rõ điều kiện nhận con nuôi, kiểm soát chặt chẽ việc ghép trẻ

Góp ý về Điều 13 dự thảo Luật, đại biểu Tạ Thị Yên đồng tình với việc ưu tiên để trẻ được sống trong gia đình gốc, không vì cha mẹ khó khăn mà dễ dàng tách trẻ khỏi gia đình để cho làm con nuôi. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị rà soát quy định để bao quát những trường hợp trẻ còn cha hoặc mẹ về mặt pháp lý nhưng người đó không còn khả năng chăm sóc, nuôi dưỡng trong thời gian dài, hoặc hoàn cảnh gia đình không còn bảo đảm an toàn và sự phát triển bình thường của trẻ.

Theo đại biểu, cần làm rõ những trường hợp trẻ không thể tiếp tục sống trong gia đình gốc và cơ quan có trách nhiệm xác định, tránh mở rộng tùy tiện việc cho trẻ làm con nuôi nhưng cũng không để trẻ phải kéo dài thời gian ở cơ sở trợ giúp xã hội do thiếu căn cứ pháp lý phù hợp.

Đối với cơ chế ghép trẻ tại Điều 20, đại biểu đồng tình với việc chuyển sang cơ chế cơ quan có thẩm quyền lựa chọn người nhận nuôi phù hợp với từng trẻ, góp phần hạn chế thỏa thuận trực tiếp, phòng ngừa môi giới, trục lợi. Tuy nhiên, cần quy định rõ tiêu chí đánh giá, chủ thể thực hiện, cách lựa chọn khi có nhiều gia đình cùng phù hợp và trách nhiệm đối với quyết định cuối cùng.

Đại biểu đề nghị Luật quy định cụ thể hoặc giao Chính phủ ban hành quy trình ghép trẻ thống nhất, minh bạch, có hồ sơ, trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích. Đồng thời, cần xem xét cơ chế xác minh đối với những trường hợp có nguồn gốc, hoàn cảnh chưa rõ, không chỉ riêng trẻ bị bỏ rơi.

Về chấm dứt việc nuôi con nuôi tại Điều 27 và Điều 29, đại biểu Tạ Thị Yên đề nghị làm rõ trường hợp người độc thân nhận con nuôi nhưng sau đó qua đời, mất năng lực hành vi dân sự hoặc phải chấp hành hình phạt tù, tránh tạo khoảng trống pháp luật.

Đại biểu cũng đề nghị cân nhắc việc cha mẹ nuôi qua đời có nên là căn cứ chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi hay không, bởi trẻ có thể vẫn gắn bó với ông bà, cô, chú, anh chị trong gia đình cha mẹ nuôi và những người này có đủ điều kiện tiếp tục chăm sóc. Theo đó, cần ưu tiên đánh giá khả năng tiếp tục chăm sóc trẻ trong gia đình cha mẹ nuôi, xem xét giải pháp giám hộ hoặc hình thức chăm sóc thay thế phù hợp; chỉ chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi khi thực sự cần thiết vì lợi ích tốt nhất của trẻ.

Phân định rõ trách nhiệm của cơ sở trợ giúp xã hội và cơ quan nhà nước

Cùng góp ý về dự án Luật, Thượng tọa Thích Đức Thiện, ĐBQH tỉnh tập trung vào Điều 11 về trách nhiệm của cơ sở trợ giúp xã hội trong giải quyết nuôi con nuôi, đề nghị làm rõ trách nhiệm pháp lý của các cơ sở, nhất là cơ sở ngoài công lập do tổ chức tôn giáo thành lập.

Theo Thượng tọa, nhiều cơ sở Phật giáo đang tham gia chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ mồ côi, trẻ bị bỏ rơi và trẻ có hoàn cảnh đặc biệt. Tuy nhiên, các mô hình có địa vị pháp lý và phạm vi hoạt động khác nhau, từ cơ sở trợ giúp xã hội đến các cơ sở từ thiện hỗ trợ kinh phí nhưng không trực tiếp quản lý, nuôi dưỡng trẻ. Vì vậy, cần làm rõ trách nhiệm của từng loại hình cơ sở để thuận lợi trong việc lập hồ sơ pháp lý và phối hợp với chính quyền giải quyết việc nuôi con nuôi.

Một vấn đề quan trọng khác là phân định rõ trách nhiệm của cơ sở trợ giúp xã hội với cơ quan quản lý nhà nước. Thực tế, nhiều trẻ bị bỏ rơi không có giấy khai sinh, không xác định được cha mẹ đẻ hoặc thiếu thông tin về nguồn gốc. Trong khi cơ sở trợ giúp xã hội có trách nhiệm lập, lưu giữ và cung cấp thông tin nhưng không đủ thẩm quyền, điều kiện để xác minh tình trạng pháp lý của trẻ, trách nhiệm xác minh, xác nhận phải thuộc về cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Thượng tọa cũng nhấn mạnh cần bảo đảm quyền được biết về nguồn gốc của trẻ em, quy định cụ thể trách nhiệm lưu giữ, bảo mật và cung cấp thông tin về nguồn gốc, hoàn cảnh tiếp nhận và quá trình chăm sóc trẻ, kể cả khi cơ sở nuôi dưỡng chấm dứt hoạt động.

Đồng tình với yêu cầu đặt lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu, Thượng tọa Thích Đức Thiện cho rằng việc tìm gia đình thay thế phải được thực hiện thận trọng, đúng pháp luật, nhưng cần có thời hạn và trách nhiệm rõ ràng, tránh kéo dài thủ tục làm mất cơ hội được chăm sóc, yêu thương và phát triển của trẻ.

Thượng tọa Thích Đức Thiện nhấn mạnh, sửa đổi Luật Nuôi con nuôi không chỉ nhằm hoàn thiện quy trình, thủ tục hành chính mà quan trọng hơn là xây dựng cơ chế bảo vệ trẻ em toàn diện, nhân văn, trong đó Nhà nước, gia đình và các tổ chức xã hội, bao gồm tổ chức tôn giáo, cùng chia sẻ trách nhiệm vì tương lai và hạnh phúc của trẻ em.