Với địa hình cao, khí hậu mát mẻ quanh năm, xã Sín Chải, Sính Phình là thủ phủ của cây chè Shan tuyết cổ thụ. Chè Shan tuyết cổ thụ Tủa Chùa có búp to màu trắng xám, dưới lá chè có phủ một lớp lông tơ mịn màu trắng nên người dân gọi là chè tuyết.

Ở bản Hấu Chua, xã Sín Chải, ông Hạng A Chư được bà con nhắc đến như người “giữ hồn” cho những cây chè cổ thụ. Gia đình ông có hơn 500 gốc chè Shan tuyết cổ thụ. Ông Chư kể, những cây chè này đã có từ đời ông bà để lại, qua bao mùa mưa nắng vẫn xanh tốt. Ngày trước, bà con hái chè chủ yếu để uống hoặc mang đổi lấy muối, lấy gạo. Sau này, thương lái vào thu mua nhưng giá bấp bênh, có năm chè được mùa mà vẫn lo đầu ra.

Khi địa phương triển khai chủ trương bảo tồn và phát triển vùng chè Shan tuyết, gia đình ông Chư là một trong những hộ tích cực tham gia. Ông được tập huấn kỹ thuật chăm sóc, thu hái theo quy trình, biết phân biệt thời điểm hái búp đạt chất lượng cao. “Cây chè sống lâu như người già trong bản, phải biết quý thì nó mới cho mình cái tốt” - ông Chư tâm sự.

Từ khi chè Shan tuyết Tủa Chùa được nhiều người biết đến, giá thu mua ổn định, đời sống gia đình ông dần khấm khá. Quan trọng hơn, ông thấy tự hào khi những gốc chè cổ thụ của bản mình được gắn với tên vùng, có giấy chứng nhận của Nhà nước. Ông Chư chia sẻ, mỗi cây chè cổ thụ cho khoảng 16kg búp tươi/vụ, sau khi sao chế thu được chừng 3kg chè khô. Nếu chăm sóc tốt, mỗi năm có thể thu hái từ 4 - 5 đợt cho tổng sản lượng đạt gần 1 tấn chè khô. Với mức giá khoảng 300 nghìn đồng/kg, khi trừ chi phí nhân công, gia đình ông có nguồn thu hơn 200 triệu đồng mỗi năm.

Dù là đặc sản, giá trị kinh tế cao, song nhiều năm qua, sản phẩm chè Shan tuyết của Tủa Chùa vẫn được bán ra thị trường dưới nhiều nhãn khác nhau. Cách gọi chung khiến sản phẩm dễ bị nhầm lẫn với chè của các địa phương khác. Các cơ sở, hợp tác xã chế biến còn nhỏ lẻ, quy mô hạn chế, chưa có sự thống nhất về bao bì, logo hay tem truy xuất nguồn gốc.

Trước những thách thức về thương hiệu, chất lượng, cấp ủy, chính quyền địa phương đã vào cuộc, hướng dẫn người dân, các hợp tác xã từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất, bao bì, tem truy xuất nguồn gốc nhằm nâng tầm giá trị, uy tín cho sản phẩm chè Shan tuyết Tủa Chùa. Nhờ vậy, chuỗi liên kết giữa người trồng - cơ sở chế biến - thị trường dần được hình thành.

Gắn bó nhiều năm với vùng đất này, chị Nguyễn Mỹ Linh, Giám đốc Công ty TNHH Hương Linh đã chọn Tủa Chùa làm nơi khởi nghiệp với các sản phẩm từ chè cổ thụ mang thương hiệu Diệp Thanh Trà. Ngay từ khi bắt tay khởi nghiệp, chị Nguyễn Mỹ Linh đã chọn cách đồng hành cùng người trồng chè, trực tiếp lên bản, sinh hoạt cùng bà con, tìm hiểu kỹ tập quán thu hái và các công đoạn chế biến. Quá trình thử nghiệm nhiều phương pháp sao, ủ, lên men khác nhau, hương vị tự nhiên, đặc trưng của chè Shan tuyết dần được giữ trọn, từng bước định hình cho các dòng sản phẩm mang bản sắc riêng của vùng đất Tủa Chùa. Đến nay, Công ty TNHH Hương Linh đã có 3 sản phẩm từ chè Shan tuyết gồm: Hồng Trà, Diệp Thanh Trà và Phổ Nhĩ Trà. Riêng đối với sản phẩm Diệp Thanh Trà, đây là 1 trong 108 sản phẩm được vinh danh tại Lễ tôn vinh sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia năm 2025 do Bộ Công Thương tổ chức.

“Chúng tôi tin rằng, khi thương hiệu được xây dựng một cách bài bản, khi người tiêu dùng hiểu rằng đằng sau mỗi ly trà là cây cổ thụ hàng trăm năm, là bàn tay chăm sóc cẩn thận của người dân Tủa Chùa thì giá trị thực sự của sản phẩm không đơn thuần nằm ở hương vị mà còn ở niềm tin, danh tiếng và những câu chuyện riêng có trên mảnh đất này...” - chị Nguyễn Mỹ Linh nhấn mạnh.

Với sự hỗ trợ của cấp ủy, chính quyền, những nỗ lực của người dân và doanh nghiệp, tháng 8/2025, UBND tỉnh phê duyệt bản đồ vùng chỉ dẫn địa lý “Tủa Chùa” cho sản phẩm chè Shan tuyết. Cục Sở hữu trí tuệ cũng ban hành quyết định về việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm chè xanh Shan tuyết và chè Phổ nhĩ Shan tuyết “Tủa Chùa”.

Ông Trần Văn Sơn, Chủ tịch UBND xã Sín Chải khẳng định: UBND tỉnh phê duyệt bản đồ vùng chỉ dẫn địa lý là bước quan trọng nhằm khoanh vùng, bảo vệ và phát triển diện tích chè hiện có. Đây cũng được xem như “tấm hộ chiếu” cho sản phẩm chè Shan tuyết Tủa Chùa, vừa là cơ sở pháp lý bảo vệ thương hiệu trước nguy cơ bị làm giả, làm nhái, đồng thời tạo động lực để các doanh nghiệp tiếp tục đầu tư máy móc, nâng cao tay nghề và xây dựng chuỗi liên kết bền vững với người trồng chè.

Từ những búp chè non, những bàn tay cần mẫn của người dân, hương chè Shan tuyết Tủa Chùa đang theo từng gói trà, từng chén nước đến với nhiều vùng đất mới. Con đường phía trước vẫn còn không ít thách thức, dẫu vậy, với chỉ dẫn địa lý đã được xác lập, cùng sự đồng hành của người dân, doanh nghiệp và chính quyền, chè Shan tuyết Tủa Chùa có đủ cơ sở để khẳng định vị thế, vươn xa bằng chính giá trị của mình.