Giữa thời tiết nắng nóng của mùa khô, chúng tôi có mặt tại cánh đồng xã Mường Mùn. Nhiều diện tích lúa một vụ không đủ nước gieo cấy, cỏ mọc um tùm, người dân tận dụng làm bãi chăn thả trâu bò tạm thời. Tại góc ruộng cuối tuyến kênh trên cánh đồng bản Nà Chua, vài hộ dân tận dụng trồng lạc.

Ông Lò Văn Chung, người dân bản Nà Chua, xã Mường Mùn chia sẻ: “Không có nước cấy lúa, gia đình tôi chuyển sang trồng lạc để tránh đất bị bỏ hoang, đồng thời có thêm thu nhập. Đến mùa mưa gia đình lại cấy lúa”.

Hiện nay, tổng diện tích đất sản xuất của xã Mường Mùn gần 12.000ha, trong đó đất lúa 1.237ha. Tuy nhiên, diện tích có thể canh tác lúa 2 vụ chỉ 199ha. Phần lớn diện tích đất lúa còn lại chỉ cấy được một vụ vào mùa mưa. Khi mùa khô tới, do thiếu nước, nhiều diện tích đất lúa bị bỏ hoang, người dân tận dụng làm bãi chăn thả trâu bò tạm thời chờ mưa xuống. Nhiều khu vực thiếu nước tưới vào thời điểm nắng nóng kéo dài như: Na Hua Khua, Nà Mo, Nà Chua…

Trước điều kiện thời tiết nắng nóng, khô hạn, người dân Mường Mùn thay đổi tư duy sản xuất. Diện tích đất lúa kém hiệu quả dần được thay thế bằng các loại cây trồng chịu hạn tốt hơn. Vụ mùa năm nay, xã Mường Mùn đã chuyển đổi 12,69ha đất lúa thiếu nước sang trồng lạc, dứa và một số loại rau màu ngắn ngày.

Mường Mùn hiện có 10 công trình thủy lợi do xã quản lý và 3 công trình do Công ty TNHH Thủy nông Điện Biên quản lý, với tổng chiều dài kênh mương hơn 19km. Tuy nhiên, trước diễn biến thời tiết nắng nóng, lượng nước chỉ cơ bản đáp ứng cho khoảng 95% diện tích đất lúa 2 vụ.

Anh Trần Lê Tuấn Huy, cán bộ kỹ thuật Cụm thủy nông Tuần Giáo, Công ty TNHH Thủy nông Điện Biên cho biết: “Hiện nay mực nước tại các suối trên địa bàn cạn kiệt, dẫn đến tình trạng thiếu nước sản xuất, đặc biệt ở  khu vực cuối nguồn. Trước thực trạng đó, đơn vị thường xuyên phối hợp với địa phương kiểm tra, điều tiết nước hợp lý, nạo vét kênh mương, hạn chế thất thoát để đảm bảo nước tưới cho lúa 2 vụ”.

Không chỉ thiếu nước sản xuất, tình trạng khan hiếm nước sinh hoạt tại các trường học trên địa bàn xã Mường Mùn gây nhiều khó khăn cho giáo viên và học sinh, đặc biệt tại điểm trường bán trú.

Theo thống kê, toàn xã hiện có 10 trường học với 45 điểm trường, hơn 4.400 học sinh các cấp học, trong đó, khoảng 2.350 học sinh bán trú. Vào mùa khô, tình trạng thiếu nước sinh hoạt xảy ra tại 3 trường, ảnh hưởng trực tiếp đến 144 giáo viên và 1.932 học sinh. Đặc biệt, tại Trường Mầm non Pú Xi, Trường Phổ thông dân tộc bán trú (PTDTBT) Tiểu học Mùn Chung, Trường PTDTBT Tiểu học và THCS Pú Xi đang thiếu nước, dẫn đến việc sinh hoạt, học tập của các em gặp nhiều khó khăn.

Trường PTDTBT Tiểu học Mùn Chung có 32 cán bộ giáo viên với 417 học sinh, 3 điểm trường lẻ và 1 điểm trung tâm. Điểm trường trung tâm có 186/356 học sinh bán trú. Những ngày nắng nóng kéo dài vừa qua khiến lượng nước sinh hoạt của trường bị thiếu trầm trọng.

Bà Đào Kim Oanh, Hiệu trưởng Trường PTDTBT Tiểu học Mùn Chung chia sẻ: “Nguồn nước sinh hoạt của nhà trường chủ yếu lấy từ mó, khe suối nên vào mùa khô rất thiếu nước. Để đảm bảo nước sinh hoạt cho giáo viên và học sinh, nhà trường đã xin hỗ trợ từ các hộ dân xung quanh. Hiện nay nhà trường đã kêu gọi xã hội hóa được một giếng khoan, đang trong quá trình khoan. Nếu có nước sẽ phần nào giảm bớt khó khăn về nước sinh hoạt thời gian tới”.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND xã Mường Mùn cho biết: “Để khắc phục tình trạng thiếu nước, địa phương chỉ đạo các trường tích trữ nước sớm, sửa chữa hệ thống đường ống, huy động nguồn xã hội hóa để khoan giếng tìm nguồn nước bổ sung tại chỗ. Đối với sản xuất, thực hiện điều tiết nước theo giờ, khơi thông dòng chảy và nạo vét kênh mương thường xuyên. Đồng thời, phối hợp với các sở ngành triển khai dự án hồ chứa nước Sái Lương để cấp nước sản xuất lâu dài cho người dân. Diện tích đất kém hiệu quả sẽ tổ chức rà soát lại để chuyển sang cây công nghiệp có giá trị cao như mắc ca, cà phê”.