Theo kết quả rà soát của UBND tỉnh, đến hết năm 2025, trên địa bàn tỉnh có 28 dự án đầu tư ngoài ngân sách chậm tiến độ với tổng vốn đăng ký hơn 11.391 tỷ đồng. Trong đó, lĩnh vực phát triển đô thị, nhà ở có 8 dự án với tổng vốn hơn 4.614 tỷ đồng; lĩnh vực nông nghiệp có 6 dự án, tổng vốn hơn 3.136 tỷ đồng; lĩnh vực năng lượng có 8 dự án với tổng vốn trên 3.109 tỷ đồng; còn lại là các dự án thuộc những lĩnh vực khác.

Nhìn vào những con số trên có thể thấy, nguồn lực xã hội đang bị “giam” trong các dự án chậm tiến độ là rất lớn. Không chỉ hàng chục nghìn tỷ đồng vốn đầu tư chưa được đưa vào lưu thông, nhiều khu đất đã được quy hoạch vẫn bỏ trống, tài nguyên chưa được khai thác hiệu quả, cơ hội phát triển sản xuất, kinh doanh và tạo việc làm cũng bị chậm lại. Điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng đất đai, giảm sức hấp dẫn của môi trường đầu tư, đồng thời làm chậm quá trình thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Qua rà soát cho thấy, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng chậm tiến độ các dự án. Có những dự án gặp khó khăn khách quan trong công tác giải phóng mặt bằng, hoàn thiện thủ tục đầu tư; song cũng có không ít dự án chậm do sự thiếu chủ động của nhà đầu tư. Việc nhận diện đúng nguyên nhân đối với từng nhóm dự án là cơ sở để tỉnh lựa chọn giải pháp phù hợp, tránh tình trạng xử lý dàn trải, thiếu hiệu quả.

Ở nhóm dự án đô thị, nhà ở, giải phóng mặt bằng vẫn là “nút thắt” lớn nhất. Đây là khâu quyết định để hoàn thiện thủ tục đất đai, xác định nghĩa vụ tài chính và bàn giao mặt bằng cho nhà đầu tư triển khai xây dựng. Chỉ cần chậm ở một mắt xích, toàn bộ tiến độ dự án sẽ bị kéo lùi.

Dự án Khu dân cư đô thị Mường Thanh A là một ví dụ điển hình. Dự án có quy mô khoảng 668 người. Đất công cộng: 2.025,67m2, bao gồm: Đất nhà văn hóa; khu vui chơi thiếu nhi; đất ở tái định cư; đất cây xanh quảng trường; đất giao thông và đất ở liền kề thương mại. Tổng vốn đầu tư: 613,874 tỷ đồng.

Theo chủ trương đầu tư, thời gian thực hiện đầu tư xây dựng dự án là 24 tháng (từ quý II/2024 đến quý II/2026). Tuy nhiên, đến thời điểm rà soát đầu tháng 6/2026, dự án vẫn còn hơn 70% diện tích chưa được bàn giao do vướng mắc trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Hay như, dự án Khu dân cư đô thị Him Lam 7, theo kế hoạch, dự án hoàn thành các thủ tục chuẩn bị đầu tư trong quý I/2025 và triển khai xây dựng từ quý I/2025 đến quý II/2026. Tuy nhiên, đến nay dự án mới cơ bản hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng.

Trao đổi về vấn đề này, ông Bùi Mạnh Thắng, Phó Giám đốc Sở Tài chính cho biết: “Phần lớn các dự án đô thị chậm tiến độ hiện nay đều vướng ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, nhất là giải phóng mặt bằng, chứ không phải do năng lực của nhà đầu tư. Nhiều doanh nghiệp mong muốn được bàn giao mặt bằng để triển khai dự án, song việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng và địa phương ở một số nơi còn chưa đáp ứng yêu cầu về tiến độ”.

Trong khi đó, ở lĩnh vực nông nghiệp, nguyên nhân lại chủ yếu xuất phát từ phía doanh nghiệp. 6 dự án với tổng vốn đăng ký hơn 3.136 tỷ đồng đều chậm tiến độ do nhà đầu tư chưa triển khai theo đúng cam kết.

Dự án Nhà máy chế biến tinh bột sắn BHL Điện Biên là trường hợp tiêu biểu. Sau khi được chấp thuận chủ trương đầu tư, tỉnh đã hoàn thành giải phóng mặt bằng, giao đất, cho thuê đất, phê duyệt quy hoạch chi tiết và thực hiện các chính sách về đất đai. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn chậm hoàn thiện các thủ tục còn lại và chưa triển khai xây dựng theo kế hoạch. Ông Nguyễn Thành Trung, Chủ tịch UBND xã Núa Ngam cho biết: “Chính quyền địa phương đã tích cực phối hợp với các cơ quan chuyên môn và nhà đầu tư để hoàn thành các nội dung thuộc thẩm quyền. Song đến nay, dự án vẫn chưa được triển khai trên thực địa”.

Bên cạnh những khó khăn khách quan, trách nhiệm và năng lực của nhà đầu tư cũng là yếu tố cần được xem xét, đánh giá một cách công bằng.

Từ kết quả rà soát, UBND tỉnh đã xây dựng lộ trình xử lý cụ thể đối với từng nhóm dự án. Đối với các dự án đô thị, trọng tâm là đẩy nhanh công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, tăng cường phối hợp giữa các sở, ngành, địa phương và Trung tâm Phát triển quỹ đất để sớm bàn giao mặt bằng cho nhà đầu tư.

Đối với các dự án nông nghiệp, các cơ quan chức năng tập trung rà soát tiến độ, đánh giá năng lực thực hiện của từng doanh nghiệp, xem xét điều chỉnh quy mô, tiến độ hoặc xử lý theo quy định đối với những dự án chậm kéo dài. Riêng lĩnh vực năng lượng, cùng với việc hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn về thủ tục đầu tư, tỉnh cũng xác định quan điểm kiên quyết thu hồi các dự án chậm triển khai do nguyên nhân chủ quan nhằm tránh lãng phí tài nguyên và tạo cơ hội cho các nhà đầu tư có năng lực.

Thực tế cho thấy, đợt rà soát lần này, tỉnh Điện Biên không đơn thuần nhằm “điểm danh” các dự án chậm tiến độ mà hướng tới mục tiêu cao hơn là khơi thông nguồn lực phát triển. Việc phân loại dự án theo từng nhóm nguyên nhân, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, địa phương và nhà đầu tư, thể hiện sự chuyển biến trong tư duy quản lý, từ xử lý tình huống sang quản trị theo hiệu quả.

Hơn 11.391 tỷ đồng vốn đăng ký đầu tư đang nằm trong các dự án chậm tiến độ không chỉ là nguồn lực của doanh nghiệp mà còn là nguồn lực phát triển của tỉnh. Khi những “điểm nghẽn” về giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và trách nhiệm thực hiện được tháo gỡ, các dự án sẽ có điều kiện tăng tốc, tạo thêm việc làm, tăng thu ngân sách, mở rộng không gian đô thị, phát triển công nghiệp, nông nghiệp và năng lượng. Đó cũng là nền tảng quan trọng để Điện Biên nâng cao chất lượng môi trường đầu tư, huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội và tạo dư địa cho mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững trong giai đoạn 2026 - 2030.