Tập trung giải những "bài toán lớn"

Điểm khác biệt trong triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị tại Điện Biên là tỉnh không dàn trải nguồn lực cho nhiều nhiệm vụ nhỏ mà tập trung lựa chọn những lĩnh vực có khả năng tạo sức lan tỏa lớn, giải quyết những vấn đề cốt lõi của địa phương. Năm 2026, tỉnh xác định 4 "bài toán lớn" về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số gồm: Phát triển kinh tế không gian tầm thấp; trợ lý AI hỗ trợ nông nghiệp; ứng dụng AI trong y tế; phát triển du lịch thông minh. Đây đều là những lĩnh vực được kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng mới, góp phần nâng cao năng lực quản trị, phát triển sản xuất và cải thiện chất lượng dịch vụ công.

Nổi bật nhất là phát triển kinh tế không gian tầm thấp gắn với logistics, nông nghiệp, du lịch, cứu hộ, cứu nạn. Sau quá trình phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành Trung ương, Đề án đã được Ban Thường vụ Tỉnh ủy thống nhất chủ trương tại Thông báo số 526-TB/TU ngày 10/6/2026. Tiếp đó, Quyết định số 1291/QĐ-UBND ngày 23/6/2026 của UBND tỉnh chính thức cho phép triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) đối với các sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số bằng phương tiện bay không người lái (UAV) trên địa bàn tỉnh đến hết ngày 31/5/2027. Theo kế hoạch, khoảng 6.000 chuyến bay chuyên biệt sẽ được thực hiện với mục tiêu bảo đảm tỷ lệ an toàn trên 99%. UAV không chỉ phục vụ phun thuốc, gieo hạt, vận chuyển vật tư nông nghiệp tại các vùng nguyên liệu chè ở xã Sính Phình, cà phê ở xã Mường Ảng, mắc ca tại xã Tuần Giáo hay cánh đồng lúa Mường Thanh mà còn được ứng dụng vận chuyển vật tư y tế khẩn cấp, khảo sát địa hình, xây dựng bản đồ số và mô hình địa hình số. Những chuyến bay thử nghiệm đầu tiên đã được triển khai thành công, mở ra hướng tiếp cận mới trong phát triển kinh tế vùng miền núi, đồng thời tạo cơ sở thực tiễn để hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển kinh tế không gian tầm thấp trong thời gian tới.

Song song với đó, Trợ lý AI nông nghiệp (AgriApp) đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu số hóa ngành nông nghiệp. Dưới sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Khoa học và Công nghệ cùng Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, hệ thống được xây dựng nhằm hỗ trợ người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp tra cứu thông tin về thổ nhưỡng, khí hậu, dịch bệnh, quy trình canh tác, tiêu chuẩn GAP, vùng trồng và thị trường nông sản. Đến nay, kho dữ liệu phục vụ huấn luyện AI đã tích hợp 129 quy trình kỹ thuật sản xuất, dữ liệu hiện trạng đất đai, rừng, cùng nhiều tài liệu chuyên ngành. Phiên bản thử nghiệm tại địa chỉ https://ai-nongnghiep.dienbien.gov.vn đã thu hút hơn 5.000 tài khoản đăng ký với trên 30.000 lượt tương tác. Trong giai đoạn tiếp theo, hệ thống sẽ tiếp tục được bổ sung dữ liệu, phát triển chức năng nhận diện hình ảnh, tích hợp thông tin thị trường và kết nối với cơ sở dữ liệu ngành nông nghiệp, góp phần hỗ trợ sản xuất, nâng cao chất lượng quản lý và tiêu thụ nông sản.

Trong lĩnh vực y tế, Điện Biên cũng đang tiên phong nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo tự động sinh ảnh PET từ ảnh CT nhằm hỗ trợ chẩn đoán bệnh. Sở Y tế phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ, Bệnh viện Đa khoa tỉnh và Trường Đại học Bách khoa Hà Nội xây dựng phương án triển khai thí điểm tại tuyến tỉnh; đồng thời chuẩn bị hạ tầng, nhân lực để tiếp nhận và làm chủ công nghệ. Khi được đưa vào vận hành, giải pháp AI sẽ hỗ trợ bác sĩ nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán, rút ngắn thời gian đọc kết quả, giảm chi phí khám, chữa bệnh cho người dân, đồng thời tạo thêm một bước tiến trong lộ trình chuyển đổi số ngành y tế.

Không chỉ tập trung vào các mô hình ứng dụng công nghệ, Điện Biên còn hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng tăng trưởng kinh tế thông qua việc gia tăng đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP). Tỉnh đang triển khai nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh về đánh giá thực trạng đóng góp của TFP giai đoạn 2016 - 2025 và đề xuất giải pháp nâng tỷ trọng TFP trong giai đoạn 2026 - 2030; đồng thời phối hợp với Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia nghiên cứu các giải pháp chuyên sâu nhằm hiện thực hóa mục tiêu TFP đóng góp tối thiểu 50% vào tăng trưởng GRDP trong năm 2026.

Vượt qua "điểm nghẽn" để tạo bứt phá

Những kết quả bước đầu đã khẳng định hướng đi đúng của Điện Biên trong triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, con đường đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực phát triển vẫn còn không ít thách thức.

Hạ tầng số ở một số địa bàn vùng sâu, vùng xa chưa đồng bộ; vẫn còn gần 4% số hộ dân chưa có điện, 52 thôn, bản chưa được phủ sóng Internet băng rộng di động và 255 thôn, bản chưa có Internet băng rộng cố định. Nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, số lượng doanh nghiệp khoa học và công nghệ chưa nhiều, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mới ở giai đoạn hình thành. Cùng với đó, tiến độ giải ngân đối với một số dự án khoa học, công nghệ và chuyển đổi số còn chậm do nhiều nhiệm vụ đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà thầu, kiểm thử và nghiệm thu theo quy định.

Nhìn thẳng vào những "điểm nghẽn", tỉnh không chỉ xác định rõ nguyên nhân mà còn xây dựng lộ trình tháo gỡ với những nhiệm vụ cụ thể trong 6 tháng cuối năm 2026. Trọng tâm là nghiên cứu thành lập Quỹ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; hoàn thiện Đề án Trung tâm Đổi mới sáng tạo tỉnh; đầu tư phát triển hạ tầng số đồng bộ; xây dựng Trung tâm giám sát an toàn thông tin mạng (SOC); triển khai chương trình phổ cập trí tuệ nhân tạo (AI); hoàn thiện Đề án phát triển kinh tế không gian tầm thấp và tiếp tục tập trung nguồn lực giải quyết 4 bài toán lớn đã xác định. Đây không chỉ là những nhiệm vụ trước mắt mà còn là nền tảng để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo dư địa phát triển lâu dài cho địa phương.

Chặng đường phía trước còn nhiều việc phải làm, nhưng nền móng này đang mở ra cơ hội để Điện Biên bứt phá bằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Khi các cơ chế, chính sách tiếp tục được hoàn thiện, nguồn lực được huy động hiệu quả và sự đồng hành của doanh nghiệp, nhà khoa học cùng người dân được phát huy, khoa học, công nghệ sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo dựng lợi thế cạnh tranh mới cho Điện Biên trong thời gian tới.

Minh Thùy