Năm 2013, gia đình ông Là Văn Chanh, bản Pha Nàng, xã Tuần Giáo bắt đầu trồng thử nghiệm 120 cây mắc ca. Đến năm 2018, những cây mắc ca đầu tiên cho thu hoạch và duy trì nguồn thu qua các năm. Cây mắc ca từng bước khẳng định hiệu quả vượt trội trên diện tích đất dốc của gia đình. Năm 2025, với sản lượng 3,3 tấn quả, gia đình ông Chanh đạt doanh thu 115,5 triệu đồng, sau khi trừ chi phí lợi nhuận khoảng 95 triệu đồng. Nhận thấy hiệu quả thiết thực, gia đình ông tiếp tục đăng ký tham gia dự án liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị với diện tích 1ha. Diện tích trồng mới mắc ca của gia đình ông hiện đang sinh trưởng tốt.

Hiệu quả kinh tế từ mô hình trồng mắc ca của gia đình ông Chanh cho thấy tiềm năng của loại cây trồng này khi được đầu tư, chăm sóc đúng kỹ thuật. Đặc biệt, việc phát triển trồng mắc ca gắn với dự án liên kết và tổ hợp tác nhằm từng bước khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ. Khi tham gia mô hình, người dân có điều kiện tiếp cận cây giống, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc.  

Ông Lò Văn Chung, thành viên Tổ hợp tác mắc ca bản Chá, xã Tuần Giáo cho biết: “Gia đình tôi trồng hơn 2ha mắc ca từ năm 2023, được hỗ trợ cây giống, vôi, phân bón và kỹ thuật, nhờ áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, vườn cây mắc ca của gia đình sinh trưởng phát triển tốt, kỳ vọng mang lại thu nhập cao và ổn định cho gia đình”.

Theo thống kê xã Tuần Giáo hiện có trên 2.544ha mắc ca. Trong đó, địa phương đã triển khai 35 dự án liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị gắn với sản phẩm quả mắc ca, trên tổng diện tích 1.145ha, thu hút hơn 2.000 hộ dân tham gia tại 26 tổ hợp tác. Ông Cà Văn Chương, tổ trưởng Tổ hợp tác mắc ca bản Chá, xã Tuần Giáo cho biết: “Hiện nay, mốt số hộ dân trong bản có diện tích mắc ca trồng từ năm 2018 đã cho thu hoạch. Tiêu biểu như gia đình ông Lò Văn Sương, Lầu A Hử, thu từ 30 - 50 triệu đồng/năm. Năm 2023, bà con tiếp tục tham gia dự án liên kết sản xuất, được hỗ trợ giống, phân bón và kỹ thuật. Đến nay, bản đã phát triển được gần 100ha với hơn 80 hộ tham gia. Hiện bà con đã hoàn thành việc làm cỏ, bón phân, tỉa cành; cây đang sinh trưởng, phát triển rất tốt”.

Ông Phạm Hữu Chiến, Phó Chủ tịch UBND xã Tuần Giáo cho biết: “Địa phương xác định mắc ca là một trong những cây trồng chủ lực, có ý nghĩa lâu dài trong cơ cấu lại ngành nông nghiệp. Vì vậy, xã định hướng phát triển vùng nguyên liệu gắn với chất lượng, liên kết sản xuất, chế biến và nhu cầu thị trường; không chạy theo diện tích mà chú trọng hiệu quả kinh tế thực chất. Ngoài ra xã đã ký cam kết với tập đoàn TH về việc bao tiêu, thu mua sản phẩm mắc ca cho bà con trên địa bàn xã”.

Đến nay, xã Tuần Giáo đã có 7 sản phẩm mắc ca được công nhận OCOP 3 sao. Đây là kết quả bước đầu trong nỗ lực nâng cao chất lượng, hoàn thiện mẫu mã và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm. Dự kiến trong năm 2026, địa phương sẽ hoàn thiện hồ sơ đề nghị đánh giá, công nhận thêm 2 sản phẩm, góp phần mở rộng danh mục hàng hóa và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

Trên địa bàn xã hiện nay có 3 cơ sở chế biến mắc ca gồm: Thoa Doãn, Thoa Quàng và Việt Hà. Trong đó, cơ sở chế biến mắc ca Việt Hà là điểm sáng khi đã mạnh dạn đầu tư máy móc, từng bước hoàn thiện quy trình từ sơ chế, sấy, tách kẽ, phân loại đến đóng gói. Đến nay, cơ sở đã sản xuất, chế biến 5 dòng sản phẩm, trong đó có 3 sản phẩm mắc ca được công nhận OCOP 3 sao và đạt chứng nhận quốc tế HACCP về an toàn thực phẩm. Đặc biệt, sản phẩm mắc ca Việt Hà đã chính thức phục vụ trên các chuyến bay của Vietnam Airlines.

Bà Vũ Việt Hà, chủ cơ sở mắc ca Việt Hà cho biết: “Đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng và đa dạng hóa sản phẩm là con đường bắt buộc để gia tăng giá trị cho hạt mắc ca. Khi sản phẩm đạt chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm và quy cách đóng gói, cơ sở mới có cơ hội bước chân vào các kênh phân phối cao cấp, đồng thời góp phần quảng bá thương hiệu mắc ca Điện Biên tới người tiêu dùng”.

Việc sản phẩm mắc ca xuất hiện trên các chuyến bay không đơn thuần mở thêm một kênh bán hàng. Đây còn là cơ hội để thương hiệu mắc ca địa phương tiếp cận nhóm khách hàng mới, nâng mức độ nhận diện và tạo động lực cho các cơ sở tiếp tục đầu tư chế biến. Để duy trì thị trường, các đơn vị cần bảo đảm chất lượng đồng đều, nguồn cung ổn định và khả năng đáp ứng yêu cầu của đối tác.

Thời gian tới, xã Tuần Giáo tiếp tục củng cố các mô hình liên kết, hướng dẫn người dân nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, khuyến khích chế biến sâu và đẩy mạnh quảng bá sản phẩm. Việc xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, phát triển sản phẩm OCOP và tham gia hoạt động xúc tiến thương mại được xác định là những giải pháp quan trọng để mở rộng thị trường. Đồng thời, liên kết với các công ty, tập đoàn lớn nhằm đảm bảo đầu ra ổn định, nâng cao thu nhập cho người dân.