Tìa Ló là bản thuần dân tộc Mông ở xã Pu Nhi. Bản nép mình bên núi Phù Lồng, nằm ở độ cao hơn 1.200m so với mực nước biển, quanh năm khí hậu mát mẻ, nhiều thời điểm mây phủ kín các triền núi. Cảnh quan còn giữ được vẻ hoang sơ, thích hợp với phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm cộng đồng. Tìa Ló hiện có 161 hộ với 781 nhân khẩu. Trong đời sống thường ngày, người dân vẫn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống như trang phục, phong tục, lễ hội, dân ca, dân vũ, trò chơi dân gian. 

Trong đó, đánh tù lu vẫn được duy trì trong các dịp lễ, tết và hoạt động cộng đồng. Kinh tế của người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông, lâm nghiệp; trồng ngô, lúa nương, lúa nước, chăn nuôi gia súc, gia cầm... Những năm gần đây, cùng với việc mở rộng giao thông và sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền, người dân bắt đầu tìm thêm hướng phát triển kinh tế từ dịch vụ và du lịch.

Ông Chá A Mua, Trưởng bản Tìa Ló, xã Pu Nhi cho biết: Sản phẩm du lịch ở đây không được xây dựng bằng những yếu tố xa lạ, mà bắt đầu từ chính những gì người dân đang có: Căn nhà, thửa ruộng, bếp lửa, món ăn truyền thống, trang phục, nghề thủ công, trò chơi dân gian và nếp sinh hoạt thường ngày. Đến Tìa Ló, du khách có thể tìm hiểu đời sống của người dân địa phương, tham gia các trò chơi như đánh tù lu, ném pao, bắn nỏ; trải nghiệm giã bánh giầy, giao lưu văn nghệ hoặc nghỉ lại trong bản. Đến nay, bản có 15 hộ đăng ký tham gia làm du lịch, trong đó 5 hộ tổ chức homestay quy mô nhỏ và có khả năng phục vụ ăn uống khi khách có nhu cầu. Một số gia đình đã chỉnh trang khuôn viên, vệ sinh nhà cửa, chuẩn bị không gian đón khách.

Một điểm nhấn khác trong hành trình khám phá Tìa Ló là hồ Nong U, hồ tự nhiên trên núi, nằm ở độ cao trên 1.000m so với mực nước biển. Hồ mang vẻ đẹp hoang sơ, mặt nước tĩnh giữa núi rừng. Trong tiếng Mông, hồ còn được gọi là Pa Già, nghĩa là “Ao Rồng”, gắn với những câu chuyện được truyền lại trong cộng đồng. Những hộ người Mông đầu tiên đến vùng đất này đã phát hiện hồ trong quá trình tìm đất phát nương, trồng lúa, ngô, sắn. Vì thế, Nong U còn gắn với lịch sử khai phá, đời sống sản xuất và ký ức của người Mông ở Tìa Ló. Cùng với đỉnh Phù Lồng và không gian bản làng, hồ Nong U đang được kết nối để hình thành hành trình trải nghiệm thiên nhiên, tìm hiểu đời sống và văn hóa Mông tại Tìa Ló. 

Anh Lê Anh Tuấn, phường Điện Biên Phủ chia sẻ: Điều tôi thích nhất khi đến hồ Noong U là ngoài cảnh quan đẹp, chuyến đi còn giúp mình hiểu thêm về văn hóa của đồng bào Mông nơi đây. Từ trang phục, nếp sống, cách người dân đón khách đến những câu chuyện về bản đều tạo cảm giác rất gần gũi, chân thực. Tôi nghĩ chính những nét văn hóa ấy làm cho hồ Noong U trở thành một điểm đến có dấu ấn riêng.

Cách trung tâm phường Điện Biên Phủ hơn 100km, bản Lồng, xã Quài Tở nằm giữa những dãy núi cao. Từ quốc lộ 6, gần đỉnh đèo Pha Đin, rẽ vào con đường bê tông khoảng 3km, bản hiện ra giữa một vùng xanh ngắt. Không khí nơi đây trong lành. Đúng mùa hoa cà phê, cả sườn đồi phủ màu trắng. Trên đường vào bản, nhiều vị trí có thể ngắm mây, đón bình minh, chụp ảnh giữa khung cảnh núi cao. 

Đến với bản Lồng, du khách có thể được trải nghiệm thực tế một ngày làm người dân tộc Mông. Như tại gia đình anh Vàng A Tính, du khách được tự tay xay ngô bằng cối đá để làm mèn mén. Công việc nhìn đơn giản nhưng khi trực tiếp thực hiện mới cảm nhận hết sự vất vả. Cối phải được quay đều, ngô phải nghiền đủ độ mịn mới có thể chế biến thành món ăn đạt yêu cầu. Còn vào mùa nước, người dân bản Lồng lại hướng dẫn khách xuống ruộng bắt ốc. Không cần dụng cụ cầu kỳ, chỉ cần xòe bàn tay, rà nhẹ trên lớp bùn mềm và cảm nhận. Khi đầu ngón tay chạm phải vỏ ốc, niềm vui sẽ đến rất tự nhiên, nhất là với những người lần đầu được trực tiếp tham gia công việc đồng áng. Những con ốc lớn được giữ lại làm thực phẩm, còn ốc nhỏ tiếp tục được thả xuống ruộng nuôi tiếp. 

Những hoạt động như xay ngô, bắt ốc, nấu ăn, đi nương, giao lưu văn nghệ... không phải là những “tiết mục” được dựng riêng cho khách. Đó vốn là một phần đời sống của bản. Khi đưa vào sản phẩm du lịch, chúng được tổ chức lại để du khách dễ tiếp cận hơn nhưng vẫn giữ được tính chân thực. Ông Mùa A Sùng, Trưởng bản Lồng cho biết: Bản hiện có 116 hộ, 100% là đồng bào Mông. Bản vẫn giữ được cảnh quan tương đối nguyên sơ, khí hậu mát mẻ và nhiều giá trị văn hóa truyền thống. Hiện có 4 hộ tham gia làm du lịch cộng đồng, có khả năng phục vụ khoảng 20 khách lưu trú mỗi đêm. Từ những điều kiện đó, người dân đã xây dựng chương trình trải nghiệm 2 ngày 1 đêm, kết hợp khám phá thiên nhiên, xay ngô làm mèn mén, bắt ốc, thưởng thức ẩm thực, giao lưu văn nghệ và nghỉ tại homestay.

Qua mỗi điểm đến, từ ruộng bậc thang Pu Nhi, Tìa Ló đến bản Lồng, nét đẹp văn hóa của đồng bào Mông được hiện lên từ chính đời sống thường ngày. Ở đó, những giá trị văn hóa của người Mông không nằm riêng trong tiếng khèn, váy áo hay trò chơi dân gian. Nét đẹp ấy hiện hữu trong lao động, trong cách giữ bản, giữ rừng, giữ nếp nhà và trong sự chân tình khi đón khách. Mỗi bản trở thành một “không gian văn hóa sống”, nơi du khách được trải nghiệm, còn người dân có thêm động lực để gìn giữ bản sắc và tạo sinh kế bền vững từ chính giá trị quê hương.