Chia sẻ về công tác rà soát hồ sơ, xác định danh tính “trả lại tên cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc”, bà Lê Mậu Quyên, Trưởng phòng Lao động - Việc làm - Người có công (Sở Nội vụ) cho biết: Điện Biên hiện có 9 nghĩa trang liệt sĩ và 1 nghĩa trang Thanh niên xung phong, với tổng số 7.256 phần mộ. Trong đó, chỉ có 798 mộ có đầy đủ thông tin, 658 mộ có một phần thông tin, còn tới 5.800 mộ chưa xác định được danh tính.

Những con số này cho thấy, phía sau mỗi bia mộ chưa xác định được thông tin là một thân phận chưa được gọi tên, một gia đình vẫn đang chờ đợi. Tại các nghĩa trang liệt sĩ như: A1, Him Lam, Độc Lập, Tông Khao, tỷ lệ mộ chưa xác định danh tính chiếm phần lớn. Điều này đặt ra thách thức không nhỏ đối với công tác tri ân khi không biết chính xác nơi an nghỉ của người thân, hành trình tìm kiếm của nhiều gia đình vẫn còn dang dở.

Trên cơ sở chỉ đạo của Trung ương về thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, tỉnh ta triển khai nhiều giải pháp nhằm rà soát, hoàn thiện thông tin mộ liệt sĩ, phục vụ công tác xác định danh tính theo quy định. Cùng với việc kiểm đếm, đối chiếu hồ sơ, cập nhật dữ liệu tại các nghĩa trang liệt sĩ, tỉnh phối hợp với các cơ quan chuyên môn chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho việc lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN theo lộ trình chung.

Trong giai đoạn từ nay đến tháng 7/2027, công tác rà soát, thu thập, bổ sung thông tin sẽ tập trung vào các phần mộ chưa có thông tin tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn; giai đoạn tiếp theo, đến năm 2030, tiếp tục mở rộng đối với những phần mộ có một phần thông tin nhưng chưa đủ cơ sở xác định danh tính. Quá trình thực hiện được ưu tiên tại những khu vực có tỷ lệ mộ chưa xác định danh tính cao, đồng thời bảo đảm giữ gìn cảnh quan, sự tôn nghiêm tại các nghĩa trang.

Việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng giám định ADN có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, song cũng phức tạp do hồ sơ thiếu, nhân chứng lịch sử ngày càng ít, mẫu sinh phẩm chịu tác động của thời gian. Vì vậy, các bước triển khai phải được thực hiện chặt chẽ, thận trọng, đúng quy trình, có sự phối hợp của các cơ quan chức năng, chính quyền cơ sở và sự tham gia cung cấp thông tin từ thân nhân liệt sĩ, nhân chứng, nhân dân địa phương.

Cùng với việc lấy mẫu giám định ADN, công tác rà soát, hoàn thiện hồ sơ, dữ liệu về liệt sĩ tiếp tục được đẩy mạnh; từng bước ứng dụng công nghệ số trong quản lý, kết nối, chia sẻ thông tin giữa các đơn vị. Một số mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ đã được thu thập, gửi giám định; đồng thời, việc rà soát, đính chính thông tin trên bia mộ cũng được thực hiện từng bước. Công tác tuyên truyền, vận động cung cấp thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ được duy trì thường xuyên, huy động sự tham gia của cựu chiến binh và nhân dân, góp phần bổ sung nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ đối sánh, xác minh.

Tuy nhiên, việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng giám định ADN là công việc có độ phức tạp cao, đòi hỏi quy trình chặt chẽ và sự phối hợp đồng bộ. Nhiều hồ sơ, giấy tờ liên quan đến liệt sĩ đã thất lạc hoặc không còn đầy đủ; nhân chứng lịch sử ngày càng ít, trí nhớ suy giảm. Đặc biệt, do thời gian kéo dài và điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, nhiều mẫu sinh phẩm hài cốt bị phân hủy, gây không ít khó khăn cho công tác giám định. Từ khâu khai quật, lấy mẫu, bảo quản đến phân tích đều phải được thực hiện theo quy chuẩn nghiêm ngặt, tránh sai sót, tránh lãng phí nguồn lực; bởi mỗi mẫu vật đều gắn với một con người, một gia đình.

Bên cạnh yếu tố khoa học, việc bảo đảm các yếu tố tâm linh, phong tục cũng được chú trọng. Các nghi lễ phù hợp được tổ chức trước và sau khi khai quật, thể hiện sự tôn trọng đối với người đã khuất, đồng thời tạo sự đồng thuận trong nhân dân.

Xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là quá trình tìm kiếm thông tin, là hành trình trả lại tên cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Mỗi danh tính được xác định là nỗi chờ đợi được khép lại, là sự nối dài của nghĩa tình giữa quá khứ và hiện tại. Trên hành trình này, khoa học là công cụ, nhưng trách nhiệm và lòng tri ân mới là động lực để công việc được thực hiện đến cùng.

Với cách làm bài bản, sự vào cuộc của các cấp, các ngành và sự đồng thuận của nhân dân, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tại Điện Biên đang từng bước được triển khai. Hành trình phía trước còn nhiều khó khăn, nhưng hướng đi đã rõ. Và trong hành trình ấy, mỗi bước tiến góp phần hoàn thiện hồ sơ lịch sử, làm sâu sắc hơn đạo lý tri ân trong đời sống hôm nay.