Những năm gần đây, khái niệm nông nghiệp xanh không còn là định hướng mang tính khẩu hiệu mà đã từng bước hiện thực hóa trên các vùng sản xuất của Điện Biên thông qua những mô hình, cách làm cụ thể và tư duy sản xuất mới của người nông dân. Từ chỗ quen với tập quán canh tác truyền thống, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, người dân từng bước tiếp cận quy trình sản xuất an toàn sinh học, giảm sử dụng hóa chất, tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật và chú trọng bảo vệ hệ sinh thái.

Điển hình là mô hình trồng cây ăn quả theo quy trình an toàn sinh học với gần 20ha các loại cây như bưởi da xanh, nhãn, mít và vú sữa Hoàng Kim của gia đình anh Nguyễn Văn Mười ở bản Noong Háng, xã Mường Ảng. Toàn bộ diện tích cây trồng được tổ chức sản xuất theo hướng hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, thay vào đó dùng các biện pháp sinh học trong chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Quy trình sản xuất được kiểm soát chặt chẽ từ khâu làm đất, bón phân hữu cơ, tưới tiêu tiết kiệm nước cho đến thu hoạch, bảo quản, nhằm tạo ra sản phẩm an toàn, ổn định chất lượng và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Việc chuyển sang sản xuất theo hướng an toàn sinh học vừa bảo vệ sức khỏe người sản xuất và người tiêu dùng vừa góp phần cải tạo đất, duy trì độ phì nhiêu lâu dài, giảm nguy cơ thoái hóa tài nguyên.

Ngoài trồng trọt, lĩnh vực chăn nuôi cũng chuyển dịch theo hướng xanh và bền vững. Nổi bật là mô hình chăn nuôi dê nhốt chuồng theo hướng an toàn sinh học do ông Trần Thế Võ, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp - Xây dựng tổng hợp xã Thanh An, triển khai với hơn 200 con dê thương phẩm và dê giống. Toàn bộ quá trình chăn nuôi được tổ chức theo hướng tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên, kiểm soát dịch bệnh bằng biện pháp sinh học, đảm bảo vệ sinh chuồng trại và môi trường xung quanh. Từ đó giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, hướng tới xây dựng đầu ra ổn định, đáp ứng nhu cầu thị trường về các sản phẩm thịt an toàn, truy xuất nguồn gốc. Mô hình này cho thấy chăn nuôi quy mô vừa và nhỏ hoàn toàn có thể phát triển bền vững nếu được tổ chức khoa học, phù hợp với điều kiện địa phương.

Xã Mường Ảng là thủ phủ cà phê của tỉnh với diện tích hơn 1.660ha, mang lại doanh thu khoảng 260 tỷ đồng mỗi năm. Ngoài mở rộng diện tích cây cà phê còn tập trung nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và đa dạng hóa sản phẩm. Nhiều sản phẩm cà phê đã được công nhận đạt chuẩn OCOP và có mặt tại các siêu thị, điểm du lịch trong và ngoài nước, góp phần khẳng định thương hiệu cà phê Mường Ảng trên thị trường. Bên cạnh cà phê, địa phương còn hình thành vùng cây ăn quả với diện tích khoảng 125ha, mang lại doanh thu hơn 5 tỷ đồng mỗi năm, góp phần đa dạng hóa cơ cấu sản xuất, giảm rủi ro và nâng cao thu nhập cho người dân. Việc phát triển nhiều loại cây trồng theo hướng an toàn và có giá trị kinh tế cao đã tạo nền tảng vững chắc cho nông nghiệp xanh tại địa phương.

Tại xã Tuần Giáo, việc mạnh dạn chuyển đổi diện tích đất dốc kém hiệu quả sang trồng mắc ca, cà phê và các loại cây ăn quả đã mở hướng đi mới cho sản xuất nông nghiệp. Hiện nay, toàn xã có gần 2.400ha mắc ca và hơn 600ha cà phê, hình thành vùng sản xuất tập trung, từng bước gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Cùng với chuyển đổi cây trồng, địa phương chú trọng thúc đẩy hình thành hợp tác xã, tổ hợp tác nhằm tổ chức lại sản xuất, tạo liên kết giữa người dân với doanh nghiệp, giúp giảm chi phí đầu vào, nâng cao giá trị sản phẩm và ổn định đầu ra. Từ đó giúp nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng đơn vị diện tích, đồng thời tạo điều kiện để áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất an toàn, tiến tới xây dựng thương hiệu nông sản địa phương.

Trên địa bàn toàn tỉnh, việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp được triển khai theo hướng lựa chọn lĩnh vực và nhóm sản phẩm chủ lực, gắn với nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng. Điện Biên đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất, từ giống cây trồng, vật nuôi đến quy trình canh tác, thu hoạch và chế biến, đồng thời thu hút đầu tư để hình thành các vùng sản xuất tập trung gắn với công nghiệp chế biến. Các sản phẩm thế mạnh của tỉnh như lúa gạo, chè, cà phê, mắc ca, cao su được xác định là trụ cột trong chiến lược phát triển nông nghiệp xanh. Năm 2025, diện tích cao su, cà phê, chè toàn tỉnh đạt hơn 11.200ha; sản lượng cà phê nhân đạt 23.280 tấn, mủ cao su 26.750 tấn; diện tích mắc ca hơn 12.300ha. Một số sản phẩm đã xây dựng được thương hiệu và chỉ dẫn địa lý như chè Tủa Chùa, cà phê Mường Ảng, tạo nền tảng quan trọng cho việc nâng cao giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường. Sự chuyển mình của nông nghiệp Điện Biên là kết quả của quá trình kết nối chặt chẽ giữa người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và chính quyền địa phương. Từ những thửa ruộng nhỏ trên vùng cao đến mô hình nông nghiệp công nghệ cao, từ sản xuất manh mún đến liên kết theo chuỗi giá trị, tất cả đang từng bước góp phần định hình một nền nông nghiệp hiện đại, thân thiện với môi trường. Nông nghiệp xanh không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trước mắt mà còn tạo ra giá trị lâu dài về môi trường, xã hội, góp phần giữ gìn tài nguyên đất, nước và cảnh quan sinh thái.

Nông nghiệp xanh trên đất Điện Biên không chỉ là câu chuyện của hôm nay mà còn là nền tảng cho tương lai, phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường, nâng cao đời sống người dân.