Nhận diện đúng vùng nguy cơ

Là tỉnh miền núi có địa hình chia cắt mạnh, nhiều khu dân cư nằm ven suối, dưới chân taluy hoặc trên các sườn núi có nền địa chất thiếu ổn định, Điện Biên luôn đối mặt với nguy cơ sạt lở đất, lũ quét khi xuất hiện mưa lớn kéo dài. Biến đổi khí hậu khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng khó dự báo, đặt ra yêu cầu phải nhận diện sớm những khu vực rủi ro để chủ động ứng phó.

Bám sát chỉ đạo của Trung ương, của tỉnh, UBND tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành và địa phương tổng rà soát các khu vực có nguy cơ cao xảy ra thiên tai; đồng thời xây dựng phương án sơ tán, di dời, tạm cư, tái định cư, đánh giá hiện trạng an toàn hồ đập, công trình hạ tầng thiết yếu và xác định nhu cầu nguồn lực phục vụ công tác phòng, chống thiên tai.

Qua rà soát bước đầu cho thấy, toàn tỉnh hiện có 4.071 hộ dân thuộc 35 xã, phường đang sinh sống tại các khu vực có nguy cơ chịu tác động của sạt lở đất, lũ quét, ngập úng và sụt trượt đất đá khi xảy ra mưa lớn kéo dài. Đây là những địa bàn cần được theo dõi thường xuyên, cập nhật diễn biến và chuẩn bị phương án bảo vệ người dân theo từng cấp độ rủi ro. Đáng chú ý, một số địa phương có số hộ dân nằm trong vùng ảnh hưởng lớn như: Phường Điện Biên Phủ có 1.449 hộ tại khu vực C12, tổ dân phố 10, bản Tà Lèng và khu vực Thanh Minh cũ; xã Mường Phăng có 725 hộ tại các bản Nà Pen, Nà Nhạn, Tẩu Pung, Xôm, Nghịu, Ten; xã Xa Dung có 301 hộ; xã Tìa Dình có 190 hộ; xã Sam Mứn và xã Tủa Chùa cùng có 150 hộ. Bên cạnh đó, Mường Pồn, Nậm Nèn, Núa Ngam, Quảng Lâm, Na Son cùng nhiều địa phương khác đều ghi nhận hàng chục đến hàng trăm hộ dân cần được theo dõi sát trong mùa mưa lũ.

Không dừng ở việc thống kê số hộ dân bị ảnh hưởng, đợt rà soát lần này đi sâu đánh giá từng điểm dân cư và phương án bảo vệ người dân. Đến ngày 5/7/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tổng hợp kết quả đánh giá của 20/45 xã, phường, xác định 47 điểm dân cư chịu ảnh hưởng thiên tai, chủ yếu ở cấp độ rủi ro thiên tai cấp 1. Các địa phương đã chuẩn bị địa điểm sơ tán tạm thời tại nhà văn hóa, trường học, trụ sở cơ quan và nhà người thân; đồng thời xây dựng phương án tái định cư xen ghép đối với 226 hộ và tái định cư tập trung đối với 1.895 hộ tại các khu vực an toàn hơn.

Trên cơ sở kết quả rà soát, tỉnh xác định nhu cầu khoảng 1.357,198 tỷ đồng để bố trí ổn định dân cư vùng thiên tai giai đoạn 2026-2030, trong đó đề nghị ngân sách Trung ương hỗ trợ 1.342,698 tỷ đồng. Nguồn lực này sẽ ưu tiên cho các dự án di dời dân cư khỏi khu vực nguy hiểm, đầu tư hạ tầng thiết yếu và tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống lâu dài.

Phòng ngừa từ gốc

Kinh nghiệm từ nhiều đợt mưa lũ cho thấy, thiệt hại do thiên tai không chỉ phụ thuộc vào cường độ mưa mà còn phụ thuộc vào mức độ chuẩn bị của từng địa phương. Với địa hình chia cắt, nhiều bản vùng cao có thể bị cô lập chỉ sau vài giờ mưa lớn, mỗi phương án ứng phó được xây dựng trước đều có ý nghĩa quyết định trong việc bảo vệ tính mạng và tài sản của Nhân dân.

Thực hiện Quyết định số 1044/QĐ-UBND ngày 22/5/2026 của UBND tỉnh ban hành Phương án ứng phó thiên tai theo các cấp độ rủi ro thiên tai trên địa bàn tỉnh Điện Biên, các xã, phường đã rà soát lại toàn bộ khu vực xung yếu, xây dựng kịch bản ứng phó phù hợp với điều kiện thực tế. Phương châm "4 tại chỗ" tiếp tục được xác định là giải pháp trọng tâm, nhất là tại những địa bàn thường xuyên có nguy cơ bị chia cắt khi mưa lũ xảy ra.

Từ kết quả đánh giá 47 điểm dân cư có nguy cơ bị ảnh hưởng, các địa phương đã chuẩn bị địa điểm sơ tán tại nhà văn hóa, trường học, trụ sở cơ quan và nhà dân an toàn; đồng thời rà soát lực lượng, phương tiện, vật tư, nhu yếu phẩm sẵn sàng phục vụ công tác cứu hộ, cứu nạn. Việc chuẩn bị theo từng tình huống cụ thể giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong chỉ huy, điều hành, giảm thời gian xử lý khi có tình huống khẩn cấp.

Công an xã Pú Nhung phối hợp với Đội Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ khu vực Tuần Giáo (Phòng PC07, Công an tỉnh) khảo sát, tuyên truyền, phòng chống sạt lở đất, bảo đảm an toàn cho Nhân dân trên địa bàn. Ảnh CTV.  

Bên cạnh việc bảo đảm an toàn khu dân cư, các công trình thủy lợi cũng được xác định là tuyến phòng thủ quan trọng trước mùa mưa lũ. Hiện toàn tỉnh có 18 hồ chứa thủy lợi, trong đó 15 hồ đã đưa vào khai thác, 2 hồ đang thi công và 1 hồ đã hoàn thành nhưng chưa bàn giao. Qua kiểm tra, phần lớn các công trình vẫn bảo đảm vận hành an toàn; các đơn vị quản lý đã chủ động rà soát hiện trạng, chuẩn bị phương án vận hành và ứng phó theo từng cấp độ rủi ro. Tuy nhiên, kết quả kiểm tra cũng chỉ ra một số hạng mục cần được ưu tiên đầu tư, sửa chữa để bảo đảm an toàn lâu dài, trong đó hồ chứa nước Pa Khoang. Theo Quyết định số 698/QĐ-UBND ngày 11/4/2025 của UBND tỉnh phê duyệt kết quả kiểm định công trình, hạng mục tràn xả lũ của hồ Pa Khoang được đánh giá ở mức an toàn C, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Cùng với đó, tình trạng bồi lắng kéo dài đã hình thành hơn 200ha cồn nổi trong lòng hồ vào mùa khô, làm giảm dung tích chứa nước, ảnh hưởng đến khả năng điều tiết và hiệu quả khai thác công trình. Thực trạng này đặt ra yêu cầu phải xử lý ngay từ khi nguy cơ còn trong tầm kiểm soát. Vì vậy, Đảng ủy UBND tỉnh đã đề nghị Thường trực Tỉnh ủy xem xét chủ trương sửa chữa, nâng cấp hồ chứa nước Pa Khoang với kinh phí dự kiến khoảng 100 tỷ đồng. Đây không chỉ là giải pháp bảo đảm an toàn cho một công trình thủy lợi trọng điểm, mà còn góp phần nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai và phát huy hiệu quả lâu dài của hệ thống thủy lợi.

Từ việc nhận diện các vùng rủi ro, xây dựng phương án di dời dân cư, triển khai phương châm "4 tại chỗ" đến kiểm tra, gia cố các công trình hạ tầng thiết yếu, Điện Biên đang từng bước chuyển trọng tâm từ ứng phó sang phòng ngừa. Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của Kết luận số 213-KL/TW ngày 21/11/2025 của Ban Bí thư và Chỉ thị số 23/CT-TTg ngày 25/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Mỗi khu dân cư được đánh giá đầy đủ, mỗi phương án ứng phó được chuẩn bị kỹ lưỡng, mỗi công trình được gia cố kịp thời sẽ góp thêm một "lớp phòng vệ" trước thiên tai, bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của tỉnh.

Gia Linh