Rộn ràng sắc Mông

Đến ngày 8/10, cả 11 đoàn tham gia ngày hội đã có mặt tại phường Điện Biên Phủ. Gần 800 cán bộ, nghệ nhân, diễn viên, huấn luyện viên và vận động viên đến từ Điện Biên, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên, Sơn La, Cao Bằng, Lai Châu, Lào Cai, Thanh Hóa, Nghệ An và Đắk Lắk mang theo những sắc thái văn hóa riêng, góp phần tạo nên bức tranh đa dạng về đời sống đồng bào Mông ở các vùng miền.

Các đoàn đã tiếp nhận, trang trí gian trưng bày, phối hợp chạy chương trình sân khấu và chuẩn bị tổng duyệt lễ khai mạc. Sân khấu tại Quảng trường 7/5 đã hoàn thiện; các gian hàng do tỉnh Điện Biên phụ trách cơ bản hoàn tất, bảo đảm tiến độ bàn giao. Tại bản Tù Lu - Tìa Ló, các điều kiện phục vụ hoạt động tham quan, trải nghiệm cũng được chuẩn bị để đón đại biểu và du khách.

Không gian văn hóa dân tộc Mông tại phố đi bộ Mường Thanh đã hoàn tất sẵn sàng đón chào ngày Hội. Ảnh: Nguyễn Nam Khánh

Ngày hội diễn ra trong ba ngày, từ ngày 9 đến 11/10/2026. Lễ khai mạc tổ chức lúc 20 giờ ngày 9/10 tại Quảng trường 7/5, phường Điện Biên Phủ, được truyền hình trực tiếp trên kênh VTV8 và tiếp sóng trên VTV5. Qua đó, không khí ngày hội và những nét đặc sắc trong văn hóa Mông có cơ hội đến gần hơn với khán giả cả nước.

Trước thời điểm khai mạc, lãnh đạo UBND tỉnh và Ban Tổ chức đã kiểm tra thực địa tại Quảng trường 7/5, phố đi bộ Mường Thanh và bản Tù Lu - Tìa Ló. Ngày 8/10, Ban Tổ chức, Hội đồng nghệ thuật, Ban Trọng tài và đại diện các đoàn tiếp tục họp rà soát tiến độ, thống nhất lịch hoạt động và hoàn thiện những khâu chuẩn bị cuối cùng. Công tác đón tiếp đại biểu, bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông, y tế, vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm cũng được triển khai theo nhiệm vụ phân công.

Song sức hấp dẫn của ngày hội không chỉ nằm ở quy mô tổ chức hay sự phong phú của các hoạt động mà nằm ở những giá trị văn hóa được đồng bào Mông gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ. Tại phố đi bộ Mường Thanh, các hoạt động trình diễn nghệ thuật khèn Mông, giới thiệu nghề truyền thống, liên hoan văn nghệ quần chúng và trình diễn trang phục dân tộc sẽ tạo nên không gian giao lưu giàu màu sắc.

Tiếng khèn từ lâu đã gắn bó với đời sống tinh thần, phong tục và những cuộc gặp gỡ của đồng bào Mông. Trên những bộ trang phục truyền thống, đường thêu và họa tiết thể hiện sự khéo léo, thẩm mỹ cùng kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ. Những làn điệu dân ca, điệu múa và nghề thủ công truyền thống không chỉ làm phong phú chương trình biểu diễn mà còn giúp người xem hiểu thêm về nếp sống, tình cảm và quan niệm thẩm mỹ của cộng đồng.

Tham gia ngày hội, đoàn Điện Biên có 101 người, gồm nghệ nhân, diễn viên và những người am hiểu văn hóa dân tộc Mông, tham gia các nội dung văn hóa theo kế hoạch. Trong lĩnh vực thể thao, tỉnh có 62 vận động viên tranh tài ở 6 môn với 35 nội dung. Các môn bóng đá nữ, bắn nỏ, tù lu cùng những trò chơi dân gian như: Đẩy gậy, kéo co, ném pa pao được tổ chức tại Sân vận động tỉnh và phố đi bộ Mường Thanh.

Các tiết mục văn nghệ đặc sắc tại buổi tổng duyệt tối 8/10. Ảnh: Nguyễn Nam Khánh

Bên cạnh tính thi đấu, các hoạt động này còn tái hiện không khí sinh hoạt cộng đồng, đề cao sức khỏe, sự khéo léo và tinh thần gắn kết. Những trò chơi quen thuộc của đồng bào khi bước vào không gian ngày hội cũng có thêm cơ hội tiếp cận với công chúng, nhất là thế hệ trẻ, qua đó góp phần nuôi dưỡng tình yêu và ý thức gìn giữ văn hóa truyền thống.

Giữ hồn bản sắc, mở lối du lịch

Nếu sân khấu tái hiện văn hóa qua âm nhạc, vũ điệu và trang phục, thì các không gian trưng bày, trải nghiệm đưa du khách đến gần hơn với đời sống thường ngày của đồng bào Mông. Trong các ngày diễn ra ngày hội, phố đi bộ Mường Thanh tổ chức không gian trải nghiệm văn hóa truyền thống, trưng bày chuyên đề “Đặc trưng văn hóa dân tộc Mông trong cộng đồng văn hóa các dân tộc Việt Nam” và giới thiệu ẩm thực dân tộc.

Trang phục, nông cụ, vật dụng sinh hoạt, sản phẩm thủ công, sản vật địa phương cùng những món ăn đặc trưng tạo nên không gian giàu tính trải nghiệm. Qua các hiện vật và câu chuyện giới thiệu, du khách có thể hiểu thêm về tập quán sản xuất, tri thức dân gian và cách đồng bào thích ứng với điều kiện tự nhiên vùng cao. Các gian hàng ẩm thực, không gian quảng bá sản phẩm văn hóa, sản vật địa phương và sản phẩm OCOP của các xã, phường cũng góp phần kết nối giá trị bản địa với nhu cầu của người tiêu dùng.

Điểm nhấn của ngày hội là hoạt động tham quan, trải nghiệm tại bản Tù Lu - Tìa Ló, xã Pu Nhi, dự kiến diễn ra từ 7 giờ đến 11 giờ ngày 11/10. Đại biểu và du khách có thể ngắm cảnh quan ruộng bậc thang Pu Nhi, tham quan bản du lịch cộng đồng, trải nghiệm chợ du lịch, giao lưu văn hóa, văn nghệ, tham gia trò chơi dân gian và thưởng thức ẩm thực của đồng bào Mông.

Đưa hoạt động trải nghiệm về bản làng giúp du khách cảm nhận văn hóa trong chính không gian cư trú, nếp nhà và sinh hoạt cộng đồng, thay vì chỉ qua những tiết mục biểu diễn. Đây cũng là dịp để người dân giới thiệu cảnh quan, sản vật và dịch vụ du lịch do cộng đồng tham gia xây dựng, từng bước biến lợi thế văn hóa thành nguồn lực phát triển sinh kế tại địa phương.

Song hành với các hoạt động trực tiếp, công tác thông tin, quảng bá ngày hội được triển khai trên nhiều kênh. Tỉnh đã xây dựng bộ nhận diện, lắp đặt một cụm tuyên truyền tấm lớn và 10 cụm pa-nô ba mặt trên các tuyến đường chính; đồng thời đẩy mạnh truyền thông trên Facebook, TikTok, YouTube và các nền tảng số. Đáng chú ý, 20 video giới thiệu ngày hội và các điểm đến đã được sản xuất, trong đó có 5 video bằng cả tiếng Việt và tiếng Mông. Hình thức truyền thông song ngữ vừa mở rộng khả năng tiếp cận, vừa góp phần lan tỏa tiếng nói của đồng bào trong hoạt động quảng bá văn hóa.

Tối 11/10, lễ bế mạc tại phố đi bộ Mường Thanh sẽ diễn ra với chương trình nghệ thuật mang chủ đề “Sắc Mông hội tụ - Tinh hoa lan tỏa”. Chương trình dự kiến có khoảng 100 diễn viên, gồm lực lượng của Đoàn Nghệ thuật tỉnh Điện Biên và các diễn viên được lựa chọn từ những đoàn tham gia ngày hội, khép lại chuỗi hoạt động giao lưu và tiếp tục lan tỏa những sắc thái văn hóa đặc trưng của đồng bào Mông.

Từ tiếng khèn ngân giữa lòng thành phố đến những trải nghiệm nơi bản làng, ngày hội mở ra cơ hội để di sản hiện diện sinh động trong đời sống hôm nay, được cộng đồng thực hành, sáng tạo và trao truyền. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó xác định văn hóa và con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Theo đó, bảo tồn di sản cần gắn với đời sống đương đại, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng và tạo điều kiện để người dân được thụ hưởng những giá trị do văn hóa mang lại.

Đối với Điện Biên, yêu cầu này gắn liền với nhiệm vụ bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc và khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch. Nghị quyết số 11-NQ/TU, ngày 29/7/2021 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Điện Biên về bảo tồn và phát triển văn hóa các dân tộc tỉnh Điện Biên gắn với phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030 đặt ra yêu cầu gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa gắn với nâng cao đời sống Nhân dân. Cùng với đó, Nghị quyết số 12-NQ/TU, ngày 31/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển du lịch tỉnh Điện Biên giai đoạn 2026- 2030, định hướng đến năm 2035 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh tạo cơ sở để kết nối tài nguyên văn hóa, cảnh quan và bản sắc cộng đồng với phát triển sản phẩm du lịch, quảng bá điểm đến, nâng cao sức cạnh tranh của địa phương.

Trong mạch liên kết ấy, Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV năm 2026 không chỉ tôn vinh những giá trị đặc sắc của một dân tộc mà còn góp phần quảng bá hình ảnh Điện Biên giàu bản sắc, thân thiện và giàu tiềm năng trải nghiệm. Điều quan trọng là những giá trị được giới thiệu tại ngày hội cần tiếp tục được gìn giữ, phát huy trong đời sống thường ngày, gắn với sinh kế và lợi ích thiết thực của cộng đồng. Và khi văn hóa được gìn giữ bằng chính sự gắn bó của cộng đồng, đồng thời được kết nối với các hoạt động du lịch phù hợp, di sản sẽ không chỉ là dấu ấn của quá khứ mà còn trở thành nguồn lực góp phần làm giàu cho quê hương Điện Biên.

Bài: Minh Thùy