Từ lâu, nghề dệt thổ cẩm đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của cộng đồng người Lào ở các bản Na Sang 1 và Na Sang 2 (xã Núa Ngam). Trước đây, các sản phẩm dệt chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt trong gia đình. Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi trong nhận thức, người dân đã nhận ra giá trị kinh tế và ý nghĩa văn hóa sâu sắc của nghề truyền thống này. Từ đó, họ chủ động khôi phục, phát triển nghề dệt và đưa sản phẩm ra thị trường.

Đáng chú ý, sự tham gia của thế hệ trẻ đã mang lại làn gió mới cho nghề dệt thổ cẩm. Tại Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Lào Na Sang 2, hình ảnh những bạn trẻ miệt mài bên khung cửi đã trở nên quen thuộc. Tranh thủ thời gian nông nhàn, chị Lò Thị Lâm, bản Na Sang 2 đến hợp tác xã học cách mắc sợi, dệt vải trơn, rồi dần tiếp cận những hoa văn tinh xảo, phức tạp hơn và từng bước tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh.

“Học dệt không phải ngày một ngày hai đâu, phải kiên trì lắm mới làm được. Như tôi, học mấy tháng mới dệt được tấm vải đơn giản, còn muốn làm đẹp, làm khéo phải cả năm trời. Nhưng càng làm lại càng thấy yêu nghề. Mỗi hoa văn đẹp là một câu chuyện, thể hiện giá trị văn hóa của dân tộc. Được học nghề, giữ nghề của dân tộc mình, tôi cảm thấy rất vui; vì vừa giữ được bản sắc, vừa có thêm thu nhập lo cho gia đình.” - chị Tâm bày tỏ.

Nếu như trước đây, người Lào quan niệm, phụ nữ phải biết dệt vải mới có thể xây dựng gia đình thì ngày nay, biết dệt còn là giữ gìn văn hóa và trở thành cơ hội phát triển kinh tế và trao truyền giá trị văn hóa của dân tộc cho thế hệ sau. Chính vì vậy, những người có kinh nghiệm trong bản luôn tận dụng thời gian để truyền dạy cho con cháu. Từ những kỹ năng cơ bản đến việc hoàn thiện sản phẩm, tất cả đều được hướng dẫn tỉ mỉ nhằm đảm bảo nghề không bị mai một.

Chị Lò Thị Viên, thành viên Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Lào Na Sang 2 cho biết: “Chúng tôi luôn tranh thủ dạy cho con, cho cháu. Chỉ dạy cho thế hệ trẻ cách dệt cơ bản cho đến may thành sản phẩm hoàn chỉnh để bán ra thị trường. Mình phải truyền lại thì nghề mới không bị mất đi.”

Cộng đồng người Mông Hoa trên địa bàn xã Na Sang cũng tích cực bảo tồn nghệ thuật tạo hoa văn trên trang phục truyền thống. Các nghệ nhân đã và đang kiên trì truyền dạy cho thế hệ trẻ, đặc biệt là các em gái.

Chị Hạng Thị Dợ, bản Cổng Trời (xã Na Sang) kể: “Người lớn trong bản luôn dạy cho các cháu gái làm hoa văn trên váy áo của dân tộc mình. Dạy từ vẽ sáp ong, ghép vải, làm từng chút một cho quen tay. Các cháu học nghề sẽ làm được trang phục đẹp, hơn nữa là hiểu biết hơn về nét đẹp văn hóa của dân tộc. Khi các cháu thích làm, yêu cái nghề này, văn hóa của người Mông mình sẽ còn mãi, không bị mất đi...”

Việc nghệ thuật tạo hoa văn trên trang phục truyền thống của người Mông Hoa được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã tạo thêm động lực lớn cho công tác bảo tồn. Qua đó góp phần quan trọng nâng cao nhận thức của cộng đồng; đồng thời mở cơ hội quảng bá văn hóa địa phương đến du khách trong và ngoài nước, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch và kinh tế.

Theo ông Nguyễn Xuân Trưởng, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Na Sang, địa phương đặc biệt quan tâm đến việc khuyến khích những người có kinh nghiệm truyền dạy lại cho lớp trẻ. Đồng thời, việc thành lập câu lạc bộ bảo tồn văn hóa tại các bản cũng được xem là giải pháp hiệu quả, giúp người dân có môi trường giao lưu, học hỏi và cùng nhau gìn giữ giá trị truyền thống.

Hiện nay, toàn tỉnh có hơn 10 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Thời gian qua, cơ quan chức năng đã tổng kiểm kê và lập hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể nhiều loại hình gồm: Tiếng nói, chữ viết; ngữ văn dân gian; nghệ thuật trình diễn dân gian; tập quán xã hội và tín ngưỡng; lễ hội truyền thống; nghề thủ công truyền thống và tri thức dân gian.

Trong bối cảnh hội nhập, khi nhịp sống hiện đại ngày càng len lỏi vào từng bản làng, việc bảo tồn văn hóa truyền thống càng trở nên cấp thiết. Nếu không có sự tiếp nối, nhiều giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ bị mai một theo thời gian. Chính vì vậy, việc khơi dậy niềm đam mê trong giới trẻ đóng vai trò then chốt trong công tác bảo tồn.

Dựa trên những lợi thế sẵn có, cấp ủy, chính quyền cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động người dân tham gia bảo tồn văn hóa, đặc biệt vai trò quan trọng của thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, để người trẻ thực sự gắn bó với nghề, không thể kêu gọi mà cần có sự kết hợp hài hòa giữa truyền dạy, tạo điều kiện thực hành và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm. Khi nhận thấy giá trị kinh tế rõ ràng, người trẻ sẽ chủ động học hỏi, sáng tạo và làm mới sản phẩm, từ đó giúp nghề truyền thống thích ứng với thị trường hiện đại mà vẫn giữ được bản sắc riêng.

Hành trình gìn giữ và phát huy nghề truyền thống ở Điện Biên đang cho thấy những tín hiệu tích cực. Với sự chung tay của nghệ nhân, người dân và chính quyền địa phương, cùng với nhiệt huyết của thế hệ trẻ, những giá trị văn hóa đặc sắc đã và đang được bảo tồn, phát huy giá trị trong đời sống hôm nay và mai sau.