Những năm gần đây, cùng với xu thế chuyển dịch năng lượng xanh, nhiều hộ dân và cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn tỉnh đã chủ động tìm hiểu, đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà phục vụ nhu cầu sinh hoạt và sản xuất. Thực tế cho thấy, mô hình này đang mang lại nhiều lợi ích thiết thực cả về kinh tế lẫn môi trường.

Theo đánh giá của ngành điện, Điện Biên có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển điện mặt trời mái nhà. Số giờ nắng trung bình trong năm tương đối cao, đặc biệt tại các khu vực như Điện Biên Phủ, Mường Ảng hay Tuần Giáo. Đây là nguồn tài nguyên tự nhiên thuận lợi để khai thác năng lượng mặt trời phục vụ sản xuất và đời sống.

Tại nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn tỉnh, điện mặt trời mái nhà đã giúp giảm đáng kể chi phí vận hành. Trước đây, mỗi tháng cơ sở sản xuất bún Phú Ánh, phường Mường Thanh phải chi khoảng 9 triệu đồng tiền điện để vận hành máy móc sản xuất. Tuy nhiên, sau khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà, chi phí điện giảm xuống chỉ còn khoảng 3 triệu đồng/tháng. Không chỉ giảm gánh nặng chi phí, nguồn điện ổn định giúp cơ sở chủ động hơn trong quá trình sản xuất, nhất là vào thời điểm nắng nóng kéo dài.

Không riêng cơ sở sản xuất, nhiều hộ gia đình trên địa bàn tỉnh cũng hưởng lợi rõ rệt từ mô hình lắp điện mặt trời mái nhà. Gia đình ông Lò Thành Chiến, xã Thanh An là một trong những hộ tiên phong lắp đặt điện mặt trời áp mái phục vụ sinh hoạt. Trước đây, trung bình mỗi tháng gia đình phải chi khoảng 2 triệu đồng tiền điện. Sau khi đầu tư hệ thống điện mặt trời, chi phí điện giảm xuống chỉ còn khoảng 400 nghìn đồng/tháng. Đồng thời, gia đình cũng giảm chi phí sử dụng gas khi tận dụng nguồn điện tự sản xuất cho các thiết bị sinh hoạt.

Theo nhiều hộ dân, đầu tư điện mặt trời mái nhà không chỉ là hiệu quả tiết kiệm điện mà chi phí lắp đặt đã giảm đáng kể so với trước đây. Nếu như vài năm trước, để đầu tư một hệ thống điện mặt trời hộ gia đình cần hàng trăm triệu đồng thì nay mức chi phí đã phù hợp hơn với khả năng tài chính của nhiều hộ dân. Công nghệ ngày càng hiện đại, tuổi thọ thiết bị cao, hiệu suất vận hành ổn định nên thời gian hoàn vốn cũng được rút ngắn.

Thực hiện Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực hành tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà, Công ty Điện lực Điện Biên đã triển khai nhiều giải pháp khuyến khích khách hàng đầu tư hệ thống điện mặt trời tự sản, tự tiêu. Theo đó, điện lực khu vực đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ lợi ích kinh tế, môi trường và hiệu quả sử dụng điện của mô hình điện mặt trời mái nhà. Không chỉ giúp giảm chi phí tiền điện, đặc biệt trong khung giờ cao điểm ban ngày, điện mặt trời mái nhà góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường.

Bên cạnh công tác tuyên truyền, ngành điện tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn thủ tục và tư vấn đấu nối cho khách hàng có nhu cầu lắp đặt điện mặt trời mái nhà. Điện lực khu vực bố trí cán bộ đầu mối trực tiếp khảo sát, tư vấn giải pháp phù hợp với từng nhu cầu sử dụng điện. Đối với hệ thống đủ điều kiện đấu nối, thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn, bảo đảm công khai, minh bạch và đúng quy định. Đến nay, toàn tỉnh có 45 khách hàng lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu với tổng công suất hơn 296kWp. Riêng tại văn phòng công ty và các điện lực trực thuộc đã lắp đặt 5 hệ thống với tổng công suất khoảng 255kWp. Dù số lượng chưa nhiều nhưng đây là tín hiệu tích cực cho thấy nhận thức của người dân và doanh nghiệp về sử dụng năng lượng tái tạo đang từng bước thay đổi.

Theo ông Vũ Toàn Thắng, Phó phòng Kinh doanh Công ty Điện lực Điện Biên, qua khảo sát cho thấy hơn 50% mái nhà trên địa bàn tỉnh có khả năng lắp đặt điện mặt trời mái nhà hiệu quả. Đây là dư địa rất lớn để phát triển nguồn năng lượng sạch tại địa phương trong thời gian tới. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, điện mặt trời mái nhà còn có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Việc sử dụng nguồn năng lượng tái tạo giúp giảm phát thải khí nhà kính, hạn chế phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời góp phần xây dựng lối sống xanh, thân thiện với môi trường.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, điện mặt trời mái nhà trở thành giải pháp thiết thực nhằm giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia, đa dạng hóa nguồn cung và thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng xanh. Đối với Điện Biên, việc phát triển điện mặt trời mái nhà góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện tại khu vực vùng sâu, vùng xa.

Trong xu thế chuyển dịch năng lượng hiện nay, điện mặt trời mái nhà không đơn thuần là giải pháp tiết kiệm chi phí sinh hoạt mà đang trở thành hướng đi phù hợp cho phát triển bền vững. Với cơ chế, chính sách ngày càng thông thoáng cùng sự vào cuộc tích cực của ngành điện và sự đồng thuận của người dân, điện mặt trời mái nhà hứa hẹn mở ra nhiều cơ hội mới cho Điện Biên trên hành trình phát triển xanh, bền vững và thân thiện với môi trường.