Điện Biên có điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn. Để thúc đẩy loại hình này, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch 3745/KH-UBND ngày 24/8/2023 về phát triển du lịch nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới được coi là bước đi cụ thể hóa chiến lược phát triển dài hạn.

Cánh đồng Mường Thanh - địa điểm lý tưởng để xây dựng tour trải nghiệm “một ngày làm nông dân”. Những vườn cà phê ở Mường Ảng có thể trở thành điểm du lịch gắn với thưởng thức, chế biến tại chỗ. Ngoài ra, các mô hình trồng rau hữu cơ, nuôi cá lồng ở lòng hồ thủy điện, vườn cây ăn quả, chè  cổ thụ... đều có thể tích hợp vào sản phẩm du lịch.

Đây là cơ hội để nông dân tăng thêm thu nhập, từ bán sản phẩm thô đến phát triển dịch vụ đi kèm như lưu trú homestay, ẩm thực, trải nghiệm lao động sản xuất. Mô hình này khuyến khích người nông dân thay đổi tư duy, chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang làm du lịch cộng đồng gắn với nông nghiệp hàng hóa, từ đó nâng cao năng lực quản lý, kỹ năng đón tiếp khách, ý thức gìn giữ môi trường và bản sắc văn hóa. Đối với du khách, việc được hòa mình vào không gian đồng quê, tự tay gieo hạt, thu hoạch nông sản, nấu những món ăn truyền thống, hay tham gia lễ hội bản địa... mang lại những trải nghiệm khó quên.

Trong vài năm gần đây, một số mô hình du lịch nông nghiệp đã bước đầu hình thành và tạo dấu ấn. Như ở Mường Ảng, Búng Lao, một số hợp tác xã cà phê, hộ dân đã đón các đoàn khách tham quan, trải nghiệm thu hái, chế biến và thưởng thức cà phê tại vườn, bước đầu mang lại hiệu quả.

Theo ông Tạ Mạnh Cường, Bí thư Đảng ủy xã Búng Lao: Thời gian qua xã chú trọng khai tác tối đa tiềm năng du lịch gắn với sản xuất cà phê. Nhiều vườn cà phê đã thu hút du khách đến tham quan, trải nghiệm. Dự kiến giữa tháng 10, xã tổ chức ngày hội cà phê gắn với du lịch sinh thái năm 2025. Tại ngày hội, người dân, du khách tham gia kĩ thuật trồng, chăm sóc cà phê, thi hái cà phê; đặc biệt là trải nghiệm thu hái, rang xay, chế biến và thưởng thức cà phê ngay tại vườn.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh đã hình thành một số mô hình du lịch gắn với nông nghiệp đem lại hiệu quả: Mô hình trồng dâu tây tại xã Nà Tấu kết hợp với tham quan, trải nghiệm; trồng nho của Hợp tác xã Nông sản chất lượng cao Thảo Nguyên, phường Mường Thanh... Những mô hình du lịch gắn với nông nghiệp đang từng bước khẳng định sức hút, đóng góp vào phát triển du lịch tỉnh. Năm 2025, tỉnh dự kiến đón hơn 1,45 triệu lượt khách, vượt 11,5% so với chỉ tiêu đề ra, với tổng doanh thu khoảng 2.400 tỷ đồng.

So với tiềm năng, du lịch nông nghiệp ở Điện Biên còn nhiều hạn chế. Quy mô nhỏ lẻ, thiếu tính chuyên nghiệp, sản phẩm chưa đa dạng, chất lượng dịch vụ chưa cao. Nhiều hộ gia đình mới dừng ở việc đón khách tham quan, ăn uống mà chưa có những sản phẩm đặc thù, chưa tạo được thương hiệu. Hạ tầng giao thông, lưu trú, vệ sinh môi trường tại một số điểm du lịch chưa đáp ứng nhu cầu. Ngoài ra, nhận thức của một bộ phận nông dân về phát triển du lịch bền vững còn hạn chế; công tác đào tạo, tập huấn kỹ năng du lịch chưa thường xuyên, dẫn đến chất lượng dịch vụ chưa đồng đều.

Để phát triển du lịch nông nghiệp bền vững, cần có sự chung tay của nhiều phía. Chính quyền địa phương cần ban hành cơ chế, chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện về đất đai, vốn vay, đào tạo nguồn nhân lực, xúc tiến quảng bá, kết nối thị trường. Các doanh nghiệp du lịch cần tích cực tham gia liên kết với nông dân, hợp tác xã để xây dựng tour, tuyến, gói sản phẩm hấp dẫn, chuyên nghiệp. Người dân phải thay đổi tư duy, mạnh dạn đầu tư, nâng cao kỹ năng, giữ gìn cảnh quan môi trường và bản sắc văn hóa. Sự kết nối giữa các bên sẽ tạo nên chuỗi giá trị, trong đó nông sản không chỉ là hàng hóa mà còn là “câu chuyện” để kể với du khách.

Tháng 4/2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ký kết chương trình phối hợp phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn hiệu quả và bền vững giai đoạn 2025 - 2030. Trong đó tập trung triển khai xây dựng mô hình liên quan đến lĩnh vực phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn; quảng bá, xúc tiến, giới thiệu điểm đến và sản phẩm du lịch nông nghiệp, nông thôn, thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp thông qua du lịch. Phối hợp xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về du lịch nông thôn, như: Hệ thống tài nguyên du lịch nông nghiệp, nông thôn; điều tra số liệu, chi tiêu của khách tại khu vực nông thôn; hệ thống cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch và các nội dung liên quan, làm cơ sở cho việc quản lý, đề xuất cơ chế, chính sách đảm bảo phát triển hiệu quả, bền vững.

Du lịch nông nghiệp là con đường mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đòi hỏi sự nỗ lực, kiên trì và chiến lược lâu dài. Nếu phát huy tiềm năng, khắc phục hạn chế, đồng thời có chính sách đồng bộ và sự tham gia tích cực của cộng đồng, Điện Biên sẽ tạo nên những điểm đến hấp dẫn, vừa làm giàu cho nông dân, vừa góp phần đưa du lịch địa phương phát triển mạnh mẽ.