Điện Biên là tỉnh miền núi, biên giới còn nhiều khó khăn, nông nghiệp vẫn giữ vai trò trụ cột trong cơ cấu kinh tế của tỉnh. Trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, yêu cầu khắt khe từ thị trường và xu hướng tiêu dùng an toàn, ngành nông nghiệp của tỉnh đã có sự điều chỉnh, thay đổi. Từ chỗ sản xuất nhỏ lẻ, dựa nhiều vào kinh nghiệm và phụ thuộc thiên nhiên, tư duy “làm nhiều” từng bước chuyển sang tư duy “làm sạch - làm thông minh - làm có giá trị”.

Trong định hướng mới, nông nghiệp xanh được xác định là sản xuất thân thiện với môi trường, giảm sử dụng hóa chất, tiết kiệm tài nguyên đất, nước; nông nghiệp thông minh là ứng dụng công nghệ vào quản lý, giám sát, tối ưu quy trình; nông nghiệp bền vững là bảo đảm sinh kế lâu dài cho nông dân, gắn sản xuất với chuỗi giá trị ổn định.

Sau nhiều năm gắn bó với cây ngô và lúa nương, cuối năm 2025, thực hiện chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng của phường và hỗ trợ của cơ quan chuyên môn, anh Vàng A Chí, bản Pa Pốm (phường Điện Biên Phủ) mạnh dạn chuyển 1ha đất nương sang trồng chanh leo - loại cây được đánh giá phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu địa phương và cho giá trị kinh tế cao hơn.

Khi sản xuất loại cây trồng mới, anh Chí đối mặt với bài toán khó nhất là nguồn nước tưới do diện tích nương không chủ động được nước tưới. Với sự hướng dẫn, hỗ trợ từ Trung tâm Khuyến nông, giống cây trồng, vật nuôi (Sở Nông nghiệp và Môi trường), anh Chí đầu tư xây dựng bể chứa, lắp đặt hệ thống tưới tự động, bảo đảm cung cấp đủ nước cho cây sinh trưởng ổn định.

Anh Vàng A Chí chia sẻ: “Việc xây dựng bể chứa giúp gia đình chủ động tích trữ nước phục vụ sản xuất, nhất là vào thời điểm khô hạn. Hệ thống tưới tự động cung cấp lượng nước vừa đủ cho cây chanh leo sinh trưởng, giúp tiết kiệm nguồn nước, giảm công lao động và tối ưu chi phí. Việc ứng dụng mô hình sản xuất nông nghiệp thông minh đã giúp gia đình giảm đáng kể chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả canh tác. Hiện nay, vấn đề nước tưới đã được giải quyết, tôi hy vọng vườn chanh leo sẽ cho năng suất cao, mang lại thu nhập ổn định vào cuối vụ”.

Thời gian qua, Hợp tác xã (HTX) Vì một Điện Biên phát triển đã chủ động đưa công nghệ vào sản xuất, từng bước hình thành mô hình nông nghiệp thông minh trên địa bàn. HTX triển khai các mô hình điểm trồng ớt J xanh, chanh leo... ứng dụng công nghệ đo dinh dưỡng tích hợp AI nhằm tối ưu hóa quản lý, giám sát và quy trình canh tác.

Ông Trần Văn Sơn, Giám đốc HTX Vì một Điện Biên phát triển cho biết: “Thông qua các thiết bị, dinh dưỡng, độ ẩm và hàm lượng dinh dưỡng trong đất được theo dõi, phân tích thường xuyên, giúp người sản xuất xác định chính xác thời điểm tưới nước, bón phân, từ đó nâng cao hiệu quả và giảm chi phí đầu vào. Từ hiệu quả các mô hình điểm, HTX đã mở rộng diện tích, từng bước thay thế cây trồng kém hiệu quả, tạo nguồn thu nhập ổn định cho người dân”.

Song song với mô hình sản xuất của người dân, doanh nghiệp, HTX, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã chủ động hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong, ngoài nước xây dựng các mô hình điểm về phát triển nông nghiệp xanh - thông minh - bền vững trên địa bàn tỉnh. Sở phối hợp với Công ty Cổ phần NetZero Carbon Việt Nam và Công ty Cổ phần Công nghệ Nano BSB Nanotech triển khai mô hình canh tác lúa thông minh, giảm phát thải khí nhà kính gắn với nâng cao hiệu quả kinh tế. Năm 2025, mô hình được thực hiện trên diện tích gần 200ha tại địa bàn phường Mường Thanh và xã Thanh An, Thanh Yên. Tham gia mô hình, nông dân được hướng dẫn điều tiết nước theo phương pháp “3 ngập, 3 khô”, thực hiện khai báo, chụp ảnh trên ứng dụng NetZero Carbon, đồng thời tuân thủ quy trình kỹ thuật trong chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh.

Sở Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo các đơn vị chuyên môn đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất; tăng cường kết nối, thử nghiệm giống mới, quy trình mới trước khi nhân rộng. Công tác quản lý, theo dõi cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng đã được chứng nhận tiếp tục duy trì chặt chẽ, góp phần nâng cao chất lượng giống và hiệu quả sản xuất lâu dài.

Ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Thời gian tới, tỉnh Điện Biên xác định phát triển nông nghiệp xanh - thông minh - bền vững là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong quá trình cơ cấu lại ngành. Trên cơ sở đó, tỉnh tập trung rà soát, điều chỉnh quy hoạch, hình thành vùng sản xuất tập trung đối với các sản phẩm chủ lực như: Cà phê, mắc ca, cây ăn quả, chăn nuôi đại gia súc; gắn phát triển kinh tế với bảo vệ rừng, tài nguyên đất và nguồn nước. Tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số; tăng cường cơ giới hóa, chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và xuất khẩu. Đồng thời, chú trọng xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, hoàn thiện chính sách hỗ trợ để nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản địa phương.

Hoạt động xúc tiến thương mại được tăng cường thông qua kết nối cung - cầu, đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại; hỗ trợ doanh nghiệp, HTX tham gia sàn thương mại điện tử, ứng dụng truy xuất nguồn gốc. Tỉnh ưu tiên huy động nguồn lực đầu tư hạ tầng thiết yếu như: Hồ chứa nước, giao thông vùng sản xuất, điện - nước - viễn thông, cơ sở chế biến, bảo quản sau thu hoạch và hạ tầng dữ liệu phục vụ chuyển đổi số. Song hành với đầu tư hạ tầng là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn; tăng cường đào tạo, tập huấn kỹ thuật sản xuất an toàn, thích ứng biến đổi khí hậu; củng cố và phát triển kinh tế tập thể, HTX kiểu mới, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển lâu dài.

Phát triển nông nghiệp theo hướng xanh - thông minh - bền vững là lựa chọn tất yếu để Điện Biên khai thác hiệu quả tiềm năng, nâng cao thu nhập cho người dân và bảo vệ tài nguyên. Với quyết tâm của chính quyền, sự đồng thuận của người dân và sự đồng hành của doanh nghiệp, nông nghiệp Điện Biên sẽ ngày càng khởi sắc, vững vàng trên con đường hội nhập và phát triển.